Nhà vệ sinh công cộng, phòng thay đồ ở cửa hàng, phòng tập, hồ bơi, phòng tắm tráng ở bãi biển là những nơi không giơ điện thoại lên, kể cả để chụp ảnh tự sướng hay quay cho vui với bạn. Thấy ai đó quay lén ở những nơi này thì lùi ra, báo ngay nhân viên, bảo vệ hoặc gọi 113, không tự giằng co và không đăng gì lên mạng.
Phần lớn người đọc bài này sẽ thấy điều trên là hiển nhiên. Nhưng trong thực tế, có rất nhiều lúc người ta cầm điện thoại vào những nơi này mà không nghĩ gì: chụp bộ đồ đang thử ở phòng thay đồ để gửi bạn hỏi ý, chụp gương nhà vệ sinh quán cà phê vì trang trí đẹp, quay bạn bè đùa nghịch trong phòng tắm ở bể bơi, gọi video cho người nhà trong lúc đang ở khu tắm tráng. Những hành động vô tình đó vẫn có thể đưa người khác vào khung hình ở lúc họ dễ tổn thương nhất. Bài này nói về chuẩn mực đó, lý do của nó, và cách xử lý khi thấy người khác cố ý làm sai.
Vì sao những nơi này là tuyệt đối, không có vùng xám
Ở phần lớn không gian công cộng, chuẩn mực quay chụp có mức độ: quay cảnh chung được, quay cận một người thì hỏi. Ở nhà vệ sinh, phòng thay đồ, phòng tắm thì không có mức độ nào cả, vì đây là nơi người ta ở trạng thái riêng tư nhất của cơ thể. Không có góc quay nào an toàn, không có lý do nào đủ chính đáng.
Gương là thứ khiến chuyện thêm phức tạp. Bạn tưởng mình chỉ chụp mình, nhưng gương phòng thay đồ, gương bồn rửa thường phản chiếu cả những buồng khác, cửa khép hờ, người đang thay đồ phía sau. Chính người chụp nhiều khi không để ý cho tới khi xem lại ảnh.
Với người khác ở trong đó, chỉ cần nhìn thấy một chiếc điện thoại giơ lên là đủ để hoảng sợ, vì họ không thể biết bạn đang chụp gì. Phụ nữ, trẻ em, người lớn tuổi thường là những người bị ảnh hưởng nặng nhất.
Cuối cùng, hậu quả của một tấm ảnh lọt ra ngoài ở những nơi này là gần như không thể sửa. Nó có thể bị lưu lại, chia sẻ, dùng để đe doạ. Người bị hại mang nỗi sợ đó rất lâu, có khi không dám vào nhà vệ sinh công cộng nữa.
Những nơi cần cất điện thoại
Nhiều nơi không gắn biển nhưng vẫn thuộc nhóm này. Danh sách dưới đây giúp bạn nhận ra.
- Nhà vệ sinh công cộng ở trung tâm thương mại, quán ăn, trạm dừng xe, bến xe, công viên, cả khu vực bồn rửa tay bên ngoài.
- Phòng thay đồ ở cửa hàng quần áo, kể cả buồng thử đồ có rèm.
- Phòng thay đồ, khu tắm, phòng xông hơi ở phòng tập, hồ bơi, khu thể thao.
- Phòng tắm tráng, chỗ thay đồ ở bãi biển, khu du lịch suối nước nóng.
- Phòng thay đồ, nhà vệ sinh ở trường học, nhà trẻ, khu vui chơi trẻ em.
- Khu vực thay đồ, nhà vệ sinh trong bệnh viện, phòng khám.
- Phòng cho con bú, phòng vắt sữa ở nơi công cộng.
Ở những nơi này, nếu cần dùng điện thoại, ví dụ để nghe một cuộc gọi khẩn, hãy dùng ở chế độ nghe, úp màn hình, không mở máy ảnh. Gọi video thì ra ngoài rồi gọi. Thử đồ muốn hỏi ý bạn thì ra khỏi buồng, đứng ở khu gương chung bên ngoài nếu cửa hàng cho phép, hoặc nhờ nhân viên.
Những trường hợp hay vướng mà người ta không để ý
Chụp bộ đồ trong buồng thử. Nhiều cửa hàng cấm chụp trong buồng thử, có khi để bảo vệ thiết kế, nhưng lý do lớn hơn là gương buồng thử có thể phản chiếu người khác qua khe rèm. Hỏi nhân viên chỗ chụp được, thường là khu gương bên ngoài.
Chụp gương nhà vệ sinh quán đẹp. Nhiều quán trang trí nhà vệ sinh rất đẹp. Nếu thật sự muốn chụp, chỉ chụp khi chắc chắn bên trong không có ai và buồng đã đóng, không có người chờ. Nhà vệ sinh dùng chung nhiều buồng thì không chụp.
Quay con nhỏ đang tắm ở bể bơi, bãi biển. Cha mẹ quay con mình bơi thì không sao, nhưng khu tắm tráng, khu thay đồ thì có trẻ khác đang không mặc gì. Quay ở ngoài bể, không vào khu thay đồ.
Đưa con khác giới vào nhà vệ sinh. Cha đưa con gái, mẹ đưa con trai vào nhà vệ sinh là việc bình thường khi con còn nhỏ. Lúc đó điện thoại càng phải để trong túi, để người khác yên tâm.
Gọi video, họp trực tuyến trong lúc đang ở khu thay đồ. Nhiều người vừa tập xong vội gọi video cho gia đình, hoặc mở máy họp trong lúc đang thay đồ ở phòng tập. Camera trước của điện thoại quay cả phía sau lưng mình, nơi có thể có người đang thay đồ. Ra khỏi khu đó rồi mới bật hình, trong khu thì chỉ nghe tiếng.
Đồng hồ thông minh, kính có camera. Không chỉ điện thoại mới quay được. Thiết bị đeo có camera cũng nên tháo hoặc tắt khi vào những khu này, để người khác không phải nghi ngại.
Nhân viên dọn vệ sinh cần chụp báo cáo. Nếu bạn là người làm việc ở đây và cần chụp tình trạng phòng, chỉ chụp khi đã kiểm tra không còn ai, đặt biển đang dọn, và không chụp gương.
Khi thấy người khác quay lén: làm theo thứ tự
Quay lén ở những nơi này là việc nghiêm trọng. Mục tiêu là giữ an toàn cho mình và người bị quay, và để người có trách nhiệm xử lý.
- Giữ an toàn cho mình trước. Nếu thấy điện thoại thò qua vách ngăn, khe cửa, hay ai đó cầm máy chĩa vào buồng, ra khỏi chỗ đó ngay, đi về nơi có người.
- Báo ngay người có trách nhiệm. Nhân viên cửa hàng, bảo vệ toà nhà, nhân viên hồ bơi, quản lý phòng tập. Nói rõ: "Anh ơi, trong nhà vệ sinh nữ có người cầm điện thoại quay qua vách, nhờ anh kiểm tra ngay."
- Gọi 113 nếu cần. Nhất là khi người đó bỏ chạy, khi có trẻ em liên quan, hoặc không có nhân viên nào gần.
- Ghi nhớ đặc điểm. Quần áo, dáng người, hướng chạy, giờ giấc. Không cần đuổi theo.
- Không tự giằng co, không giật điện thoại. Việc thu giữ, kiểm tra thiết bị là việc của lực lượng chức năng.
- Không đăng lên mạng tìm người. Đăng ảnh nghi phạm có thể nhầm người, và đăng câu chuyện có thể làm người bị quay bị nhận ra lần nữa.
- Hỏi thăm người bị quay nếu biết. Một câu nhẹ: "Chị ơi, chị có sao không, em đã báo bảo vệ rồi, chị cần em đi cùng không?"
Nếu chính bạn nghi ngờ mình bị quay lén nhưng không chắc, vẫn nên báo nhân viên để họ kiểm tra. Báo nhầm không có gì phải ngại, còn im lặng thì có thể để người xấu tiếp tục với người sau.
Khi chính mình lỡ chụp ở những nơi này
Có thể bạn đã chụp một tấm ảnh tự sướng ở gương phòng thay đồ phòng tập, về nhà mới thấy phía sau có người. Hãy xoá ngay, xoá cả trong thùng rác của máy và bản sao lưu nếu có. Không gửi cho ai, kể cả để hỏi "có sao không".
Nếu đã đăng, gỡ xuống ngay. Nếu người trong ảnh nhận ra và liên hệ, xin lỗi thẳng, không biện hộ: "Mình rất xin lỗi, mình không để ý phía sau có bạn. Mình đã xoá ảnh khỏi mọi nơi rồi, nếu bạn thấy còn ở đâu thì báo mình nhé." Đây là chuyện người kia có quyền buồn và giận, cứ để họ nói hết.
Nếu bị người khác nhắc ngay tại chỗ, ví dụ nhân viên hồ bơi nói không được dùng điện thoại trong khu thay đồ, cất máy ngay và nói "Dạ em xin lỗi", không cãi rằng mình chỉ chụp mình.
Đi cùng con lớn, đây là chuyện nên nói thẳng với con: điện thoại không vào nhà vệ sinh chung, không vào phòng thay đồ chung, kể cả để quay bạn đùa. Trẻ tuổi mới lớn hay coi đó là trò vui mà không hiểu hậu quả.
Nguyên lý pháp lý
Về nguyên lý, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân được pháp luật bảo vệ, và việc quay, chụp lén người khác ở nơi riêng tư như nhà vệ sinh, phòng thay đồ, phòng tắm bị coi là xâm phạm nghiêm trọng. Phát tán những hình ảnh như vậy còn có thể bị xử lý nặng hơn nữa, kể cả trách nhiệm hình sự tuỳ mức độ, đặc biệt khi người bị quay là trẻ em.
Những cơ sở như hồ bơi, phòng tập, cửa hàng có trách nhiệm giữ an toàn cho khu vực thay đồ của khách, và nhiều nơi có nội quy cấm mang điện thoại vào. Mức xử lý cụ thể do văn bản hiện hành quy định, tra trên cổng thông tin chính thức. Nếu bạn hoặc người thân là người bị quay lén, hãy trình báo công an và hỏi luật sư để được hướng dẫn cách giữ chứng cứ và bảo vệ quyền lợi.
Điều đáng nhớ hơn mọi quy định: người bị quay lén không có lỗi gì cả. Nếu một người bạn kể lại chuyện mình bị quay lén, việc đầu tiên là tin họ và giúp họ báo đúng nơi, không hỏi lại những câu khiến họ thấy mình có phần trách nhiệm.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh tự sướng trong nhà vệ sinh công cộng có sao không?
Không nên, vì gương thường phản chiếu buồng khác, người khác đang dùng, và người xung quanh thấy điện thoại giơ lên sẽ lo lắng. Muốn chụp thì ra khu bên ngoài.
Chụp bộ đồ đang thử trong buồng thử để hỏi bạn có được không?
Nhiều cửa hàng cấm, và gương buồng thử có thể phản chiếu người khác qua khe rèm. Hỏi nhân viên chỗ được chụp, thường là khu gương chung bên ngoài.
Thấy điện thoại thò qua vách nhà vệ sinh thì làm gì?
Ra khỏi buồng ngay, đi về chỗ có người, báo nhân viên hoặc bảo vệ gần nhất. Nếu người đó bỏ chạy hoặc không có ai để báo, gọi 113. Không tự giằng co.
Có nên đăng ảnh người quay lén lên mạng để tìm không?
Không nên. Có thể nhầm người, và câu chuyện có thể làm người bị quay bị nhận ra thêm lần nữa. Việc tìm người là của lực lượng chức năng, bạn chỉ cần cung cấp đặc điểm cho họ.
Cha mẹ quay con tắm ở bể bơi có được không?
Quay con bơi ở khu bể thì thường không sao nếu không lọt người khác ở tư thế khó coi. Khu thay đồ, khu tắm tráng thì không quay, vì có trẻ khác và người khác đang không mặc đồ.
Lỡ chụp gương có người khác phía sau thì làm sao?
Xoá ngay, cả trong thùng rác và bản sao lưu. Không gửi cho ai. Nếu đã đăng thì gỡ ngay, và nếu người đó liên hệ thì xin lỗi thẳng, không biện hộ.