SongDung.comSống Đúng
Trên xe buýt, tàu điện và xe khách

Văn hoá đi xe buýt giờ cao điểm: lên xuống, dồn vào trong và đứng bám tay vịn

Giờ cao điểm trên xe buýt: để người xuống trước, lên rồi dồn vào giữa xe, không đứng chắn cửa, bám tay vịn và xin lỗi khi lỡ va vào người cạnh.

A crowded city bus interior at rush hour, passengers seen from behind moving toward the middle aisle and holding overhead rails, soft morning daylight, wide shot

Giờ cao điểm trên xe buýt có ba việc quyết định chuyến đi của cả xe: để người xuống trước rồi mới lên, lên rồi thì dồn vào giữa xe thay vì đứng chôn chân ở cửa, và đứng thì bám tay vịn, giữ túi sát người. Lỡ va vào ai thì nói một câu xin lỗi ngắn, không cần giải thích dài.

Bảy giờ sáng, chiếc xe đã kín người dừng ở trạm. Ở cửa sau có hai người cần xuống, ở cửa trước có năm người chờ lên. Nếu người chờ ùa vào ngay, hai người kia kẹt lại, xe phải đứng thêm nửa phút, cả chục người đứng bên trong bị dồn ép thêm một lượt. Không ai cố tình gây khó, nhưng chỉ cần vài người làm theo thói quen của riêng mình là cả xe chậm và khó chịu. Bài này đi từng khoảnh khắc của một chuyến xe đông: chờ ở trạm, lên xe, tìm chỗ đứng, lúc va chạm và lúc xuống.

Vì sao giờ cao điểm cần một luật chơi chung

Lý do đầu tiên là an toàn. Xe buýt phanh và tăng tốc liên tục, người đứng không bám tay vịn dễ ngã đè lên người khác, nhất là người già và trẻ nhỏ đứng thấp. Một người đứng dồn ở bậc cửa vừa tự đặt mình vào chỗ dễ bị cửa kẹp, vừa che tầm quan sát của tài xế qua gương. Khi cả xe cùng giữ nếp đứng vào trong, bám chắc và để lối đi thông, một cú phanh gấp chỉ làm mọi người lắc nhẹ thay vì đổ dồn về một phía.

Lý do thứ hai là thời gian của cả xe. Mỗi lần dừng trạm kéo dài thêm vì cửa bị tắc, những người phía sau trên tuyến đều đến muộn hơn một chút, và cộng cả chục trạm thì thành vài phút. Người đứng ở cửa thường không thấy điều này vì họ chỉ đi hai ba trạm, nhưng những ai đi suốt tuyến thì thấy rõ.

Lý do thứ ba là công bằng về chỗ đứng. Phần giữa xe thường còn trống trong khi khu cửa chật cứng, vì ai cũng muốn đứng gần lối ra. Người lên sau vì thế không chen vào được và phải chờ chuyến khác. Dồn vào trong không phải là nhường nhịn ai cả, đó chỉ là chia đều chỗ đứng cho những người cùng trả tiền đi xe như nhau.

Làm đúng từ lúc chờ ở trạm tới lúc tìm chỗ đứng

Thứ tự dưới đây làm được ngay từ chuyến sáng mai, không cần ai nhắc:

  1. Chờ ở trạm thì đứng lùi khỏi mép đường. Đứng thành hàng hoặc ít nhất là không dàn ngang chắn cửa xe; khi xe vào, chừa một khoảng trống trước cửa để người trên xe bước xuống.
  2. Để người xuống hết rồi mới bước lên. Nếu chỉ có một cửa vừa lên vừa xuống, đứng lệch sang hai bên cửa, đợi người cuối cùng xuống khỏi bậc.
  3. Chuẩn bị thẻ hoặc tiền vé từ lúc chờ. Lục túi ở bậc cửa là giữ chân cả hàng người phía sau và giữ cả xe ở trạm thêm một lúc.
  4. Lên rồi đi thẳng vào giữa hoặc cuối xe. Đừng dừng ngay sau tài xế hay ở bậc cửa sau; chỗ đó dành cho người sắp xuống và cho người lên sau còn có lối.
  5. Đứng bám tay vịn trên cao hoặc cột dọc. Hai chân đứng rộng bằng vai, hơi chéo theo chiều xe chạy; một tay bám, tay kia giữ túi.
  6. Ba lô to thì cầm thấp hoặc đeo phía trước. Ba lô sau lưng chiếm thêm cả một chỗ đứng và đập vào người phía sau mỗi lần bạn xoay người.
  7. Trước trạm của mình một trạm thì nhích dần ra cửa. Nói khẽ "Cho em xin đi qua, em xuống trạm tới" thay vì chen vai mạnh lúc xe đã dừng.

Chỉ cần làm đều hai việc ở giữa danh sách, đi vào trong và bám tay vịn, là bạn đã bớt được phần lớn những va chạm khó chịu trên xe đông.

Bị chen hoặc lỡ chạm vào người lạ khi xe quá đông

Va chạm cơ thể trên xe đông là chuyện khó tránh, nhưng có cách giữ cho nó ở mức tối thiểu. Đứng nghiêng người thay vì quay mặt thẳng vào người đứng trước, hai tay để ở chỗ người khác nhìn thấy được: một tay bám, một tay giữ túi phía trước. Cách đứng này giúp người cạnh yên tâm rằng mọi đụng chạm đều do xe xóc, không do cố ý.

Khi xe phanh làm bạn ngã vào ai, nói ngay một câu. Chỉ cần "Em xin lỗi, xe phanh gấp quá" và lùi lại khi có thể. Im lặng như không có gì xảy ra mới làm người kia khó chịu, vì họ không biết bạn có để ý hay không.

Nếu người phía sau đứng quá sát dù xe còn chỗ, đổi chỗ đứng là lựa chọn đầu tiên. Bạn không cần đoán ý họ là gì; chỉ cần dịch sang chỗ khác, đứng gần người phụ nữ lớn tuổi hoặc gần tài xế. Nếu cảm giác bị áp sát lặp lại và có chủ ý, đó không còn là chuyện xe đông nữa, hãy báo tài xế hoặc phụ xe như phần dưới.

Đừng tự đẩy lại để giành chỗ. Đẩy qua đẩy lại giữa hai người lớn trên xe đang chạy là cách nhanh nhất để một người thứ ba, thường là người yếu nhất, bị ngã. Nếu bị đẩy, nhích ra và bám chắc là đủ; chuyện ai đúng ai sai không đáng bằng một cú ngã.

Khi người khác đứng chắn cửa hoặc chen lên trước

Phần lớn người đứng chắn cửa không biết mình đang chắn. Họ đang nhìn điện thoại, đeo tai nghe hoặc chỉ đi hai trạm. Vì vậy câu nhắc đầu tiên nên là một lời xin đường, không phải một lời phê bình: "Anh ơi cho em xin lối vào trong một chút", "Chị nhích vào giúp em, phía trong còn chỗ". Hầu hết mọi người sẽ dịch ngay.

Nếu ai đó chen lên khi người khác còn đang xuống, bạn cứ nói nhẹ: "Mình đợi các cô xuống đã anh ơi". Nói một lần, giọng bình thường, rồi thôi. Người kia có dừng hay không thì bạn cũng đã làm phần của mình; tranh luận trên bậc cửa chỉ khiến cửa tắc lâu hơn.

Có những lúc nên để qua: người đang chạy cho kịp xe với đứa trẻ trên tay, người lớn tuổi lóng ngóng chưa quen thẻ, người vừa lên đã đứng chắn cửa vì phía trong thật sự hết chỗ. Khi đó nhắc chỉ làm người ta ngượng mà không giải quyết được gì.

Nếu việc chen lấn gây nguy hiểm, chẳng hạn có người bị xô ngã ở bậc cửa, hãy báo ngay tài xế hoặc phụ xe: "Bác tài ơi, cửa sau có người ngã, bác đợi một chút". Đừng quay video người chen lấn để đăng lên mạng. Việc đó không giúp ai đứng dậy nhanh hơn, mà còn đưa mặt một người lạ ra trước đám đông vì một khoảnh khắc vội vàng.

Ngoại lệ: người già, bà bầu, trẻ nhỏ và người đi xe lăn

Luật dồn vào trong có ngoại lệ hợp lý. Người lớn tuổi hoặc người chân đau thường cần đứng gần cửa và gần cột bám vì họ phải xuống chậm và cần nhiều thời gian hơn. Thấy người đứng tuổi ở khu cửa, đừng nhắc họ vào trong; hãy là người đi vào trong để chỗ cạnh cửa thoáng hơn cho họ.

Bà bầu và người bế con nhỏ thì nên đứng ở chỗ có tay vịn thấp hoặc gần ghế ưu tiên. Nếu bạn đang đứng ở đó và không có nhu cầu đặc biệt, dịch sang một bên là đủ. Với người đi xe lăn, nhiều xe có khu để xe lăn gần cửa giữa; khu này nên để trống khi thấy họ chuẩn bị lên, kể cả khi bạn đang đứng thoải mái ở đó.

Khi xe quá đông bất thường, như ngày mưa hay tan một sự kiện lớn, các chuẩn mực trên vẫn đúng nhưng cần nới lỏng: cho phép mình đứng sát hơn, chờ chuyến sau nếu thấy không lên được an toàn. Ép lên một chiếc xe đã đầy chỉ làm cửa không đóng được và cả xe đứng lại lâu hơn.

Nếu bạn đi cùng người cần đỡ, hãy lên trước để đỡ hoặc lên sau để đẩy nhẹ, và báo tài xế một câu "Bác tài chờ giúp cháu, bà cháu lên chậm". Phần lớn tài xế sẽ đợi khi được báo; họ chỉ đóng cửa vội khi không thấy ai đang lên.

Nên và tránh trên chuyến xe đông

Bảng dưới gom những việc nhỏ hay gặp nhất, kèm lý do để bạn tự quyết khi gặp tình huống chưa có trong danh sách:

NênTránhVì sao
Đợi người xuống hết mới lênÙa vào khi cửa vừa mởNgười xuống kẹt lại, xe đứng trạm lâu hơn
Đi vào giữa và cuối xeĐứng ở bậc cửa hoặc ngay sau tài xếChắn lối, che gương, dễ bị cửa kẹp
Bám tay vịn, đứng rộng chânĐứng hai tay cầm điện thoạiPhanh gấp là ngã vào người cạnh
Cầm ba lô thấp hoặc đeo trướcĐeo ba lô sau lưng khi xe kínBa lô chiếm chỗ và đập vào người phía sau
Xin lỗi ngắn khi va vào aiIm lặng hoặc đẩy lạiMột câu xin lỗi tắt ngay sự khó chịu
Nhích ra cửa trước một trạmChen mạnh lúc xe đã dừngTránh dồn ép và lỡ trạm

Nếu bạn là người mới lên thành phố và chưa quen đi xe buýt, chỉ cần nhớ cột đầu tiên; những thói quen ở cột giữa sẽ tự biến mất sau vài tuần.

Khi chính mình lỡ chen hoặc đứng chắn

Ai đi xe buýt lâu cũng từng có lúc vội mà chen lên trước, hoặc mải nhìn điện thoại mà đứng chắn cửa hai ba trạm. Gỡ ra đơn giản: nhận ra là dịch ngay, nói "Em xin lỗi, em không để ý" với người vừa phải lách qua mình. Không cần cúi đầu nhiều lần hay giải thích dài.

Nếu bạn lỡ giẫm chân, đụng túi hay làm rơi đồ của ai trong lúc chen, cúi xuống nhặt giúp và hỏi "Chị có sao không ạ?". Một câu hỏi thăm thường đủ để người kia thấy bạn coi việc đó là chuyện của mình chứ không phải của xe.

Còn nếu bạn lỡ lời với ai đó trên xe vì cả hai đều mệt, xin lỗi trước khi xuống xe vẫn kịp: "Lúc nãy em nói hơi nặng, em xin lỗi anh". Nhiều chuyến xe sáng của cả hai người sẽ dễ chịu hơn vì câu nói đó.

Về pháp lý, hành vi chen lấn, gây mất trật tự hay làm hư hại tài sản trên phương tiện công cộng có thể bị xử lý theo quy định về trật tự công cộng; mức cụ thể do văn bản hiện hành quy định, bạn tra trên cổng thông tin chính thức nếu cần. Với chuyện đứng chắn hay va chạm thường ngày, một câu xin lỗi là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Xe còn chỗ phía trong nhưng mình chỉ đi hai trạm, đứng ở cửa có được không?

Được nếu xe vắng và bạn không chắn lối. Khi xe đông, nên đi vào trong vài bước, đến trạm trước trạm của mình thì nhích ra; cách này vẫn xuống kịp mà không làm tắc cửa ở các trạm giữa.

Có nên nhắc người đeo tai nghe đứng chắn cửa không?

Có, nhưng nên chạm nhẹ vào vai hoặc túi của họ cùng lời xin đường như "Anh ơi cho em vào trong với". Người đeo tai nghe thường không nghe được câu nhắc đầu tiên, nên đừng vội cho là họ cố tình.

Bị người phía sau đứng áp sát dù xe không quá đông thì làm gì?

Đổi chỗ đứng trước, đứng gần tài xế hoặc gần những người đi cùng. Nếu cảm giác bị áp sát lặp lại và có chủ ý, báo tài xế hoặc phụ xe ngay; tình huống nguy hiểm thì gọi 113.

Có nên chạy theo khi xe đã đóng cửa và lăn bánh không?

Không nên. Chạy theo xe đã lăn bánh dễ ngã và khiến tài xế phải phanh gấp, làm người đứng trên xe ngã theo. Chờ chuyến sau an toàn hơn cho bạn và cho cả xe.

Tay vịn trên cao quá với không tới thì bám vào đâu?

Bám vào cột dọc gần ghế hoặc tay cầm ở lưng ghế. Nếu không có chỗ nào, nhờ người cạnh "Cho em bám nhờ cột với ạ" và đứng sát vào phía có cột; đứng giữa lối không bám là dễ ngã nhất.

Mang theo con nhỏ thì có cần dồn vào trong như mọi người không?

Không bắt buộc. Người đi cùng trẻ nhỏ nên đứng hoặc ngồi ở chỗ có tay vịn thấp, gần ghế ưu tiên và gần cửa để xuống cho nhanh; người khác nên chừa chỗ đó cho họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138