Khi chọn hàng ở siêu thị, chuẩn mực gói trong ba ý: chỉ dùng thử ở chỗ người ta mời thử và chỉ một phần; chưa trả tiền thì chưa bóc, chưa ăn; xe đẩy, giỏ và món đổi ý không mua thì để lại đúng chỗ, không bỏ giữa lối hay nhét vào kệ khác.
Tình huống: một buổi tối cuối tuần, lối đi giữa các kệ chật. Một xe đẩy đỗ chéo chắn lối trong khi chủ đang chọn đồ ở quầy bên kia. Trên kệ mì gói có một hộp sữa chua bị bỏ lại, đã ấm. Ở quầy dùng thử, một gia đình đứng ăn liền mấy lượt. Mỗi chuyện đều nhỏ, nhưng người dọn, người mua sau và chính cửa hàng đều chịu phần thiệt.
Vì sao những việc nhỏ này lại quan trọng
Siêu thị là nơi hàng nghìn người chạm vào cùng một món hàng. Một hộp thịt đông lạnh bị bỏ trên kệ khô vài tiếng là hỏng; người mua kế tiếp có thể cầm nó về mà không biết. Rau quả bị bóp, bị bẻ thử nhanh dập và bị bỏ đi. Vì vậy chuyện trả đồ đúng chỗ, chọn nhẹ tay không phải chuyện phép tắc suông mà là chuyện vệ sinh thực phẩm và lãng phí.
Lối đi giữa các kệ được tính vừa đủ cho hai xe đẩy tránh nhau. Một xe đỗ chéo là cả lối tắc; người ngồi xe lăn, người đẩy xe nôi, người già cầm gậy phải quay đầu đi vòng. Bãi xe đẩy ngoài sân cũng vậy: một chiếc xe bị bỏ giữa chỗ đậu xe có thể trôi vào ô tô, xe máy của người khác.
Còn chuyện dùng thử và ăn trước khi trả tiền liên quan tới công bằng: quầy mời thử là để nhiều người cùng biết hương vị, và món hàng chưa trả tiền vẫn là của cửa hàng. Khi có chuyện lẫn lộn, người bị nghi oan thường là nhân viên hay người mua đến sau.
Dùng thử cho đúng
Chỉ thử ở chỗ có mời. Quầy có nhân viên đứng giới thiệu, có khay đồ thử, có biển mời thử thì thử. Mở nắp lọ trên kệ để ngửi, bẻ một miếng bánh trong túi, nếm một quả nho trong hộp là không đúng, dù chỉ một chút.
Mỗi người một phần. Lấy một miếng, ăn, cảm ơn. Nếu muốn thử vị khác thì hỏi: "Em thử thêm vị kia được không chị?" Không đứng ăn liền nhiều lượt, không lấy phần cho người nhà đang ở chỗ khác.
Dùng đúng dụng cụ. Dùng tăm, cốc nhỏ, thìa dùng một lần mà quầy đưa. Đừng dùng tay bốc thẳng vào khay, đừng cắn dở rồi đặt lại. Đồ đã dùng bỏ vào thùng rác của quầy.
Thử mà không mua cũng được. Quầy mời thử là để mình biết hương vị; không thích thì cảm ơn và đi, không cần cảm thấy có lỗi. Chỉ đừng thử như một bữa ăn nhẹ mỗi lần đi qua.
Đi cùng trẻ thì cha mẹ cầm phần cho con. Trẻ nhỏ dễ bốc nhiều và chạm vào cả khay. Cha mẹ lấy phần, đưa cho con, và để ý những món có thể gây hóc hay dị ứng.
Chưa trả tiền thì chưa bóc, chưa ăn
Nhiều người quen cho con cầm một hộp sữa hay gói bánh mở ra ăn trong lúc đi siêu thị, rồi mang vỏ ra quầy tính tiền. Ý định thì thật thà, nhưng cách làm này có ba vấn đề. Một là món hàng chưa thuộc về mình. Hai là vỏ không còn mã vạch hay bị lẫn, thu ngân phải đi tìm giá. Ba là nhân viên và người mua khác thấy cảnh đó không biết người kia có định trả hay không, dễ sinh hiểu lầm.
Khi con quá đói hay quá khát mà hàng tính tiền còn dài, cách sạch sẽ nhất là đưa món đó ra quầy nhanh hoặc quầy tiện lợi gần cửa, trả trước, rồi mới mở. Nếu thật sự không chờ được, báo nhân viên gần nhất: "Bé nhà em đói quá, em mở hộp sữa này trước, lúc ra em tính tiền nhé." Giữ vỏ hộp nguyên vẹn để đưa thu ngân.
Chuyện thử quần áo, giày dép cũng tương tự: thử ở phòng thử, gấp lại hoặc treo lên móc đưa nhân viên, không mặc đồ mới đi quanh siêu thị rồi mới quyết. Với mỹ phẩm, chỉ dùng mẫu thử đặt riêng, không mở hộp mới để quẹt thử.
Xe đẩy và giỏ: lấy, đỗ, trả
Xe đẩy theo mình cả buổi, nên vài thói quen nhỏ quanh nó giúp lối đi luôn thông:
- Chọn đúng cỡ. Mua vài món thì dùng giỏ xách tay, đỡ chiếm lối hơn xe đẩy lớn.
- Đỗ sát kệ, không chéo lối. Khi dừng chọn hàng, kéo xe sát một bên kệ, chừa lối cho người đi ngược chiều. Đừng để xe một bên, mình đứng bên kia, chắn trọn lối đi.
- Không bỏ xe giữa lối khi đi xa. Nếu phải sang quầy khác lấy món, đẩy xe theo hoặc đỗ vào một góc trống.
- Cẩn thận ở chỗ đông. Đẩy chậm ở khúc quanh, cửa ra vào, khu đồ tươi sống; trẻ nhỏ và người già hay bất ngờ bước ra.
- Trả xe về đúng chỗ. Dùng xong, đẩy xe về bãi tập kết, lồng vào hàng xe cùng loại; giỏ xếp chồng lại ở chỗ để giỏ. Đừng để xe trôi giữa sân, nhất là chỗ dốc.
Trả xe đẩy về đúng chỗ là một trong những việc nhỏ ít ai nhìn thấy, vì lúc đó mình đã xong việc và đang vội về. Nhưng chính chiếc xe bỏ lại ở chỗ đậu là chiếc làm xước xe người khác hay chắn chỗ của người đến sau.
Món đổi ý không mua: trả về đâu
Đổi ý là chuyện bình thường. Vấn đề chỉ là để nó ở đâu. Với hàng khô như mì, bánh, đồ gia dụng, nếu còn nhớ kệ thì mang trả đúng kệ. Nếu kệ ở quá xa, cứ đưa cho nhân viên gần nhất hoặc đặt ở quầy thu ngân và nói một câu: "Chị ơi, món này em không lấy nữa ạ."
Với hàng tươi sống, đông lạnh, sữa chua, thịt cá, đừng bao giờ đặt lên kệ khác. Những món này cần nhiệt độ riêng; để ngoài một lúc là có thể hỏng. Đưa thẳng cho nhân viên hay thu ngân để họ đặt lại đúng tủ, đó là cách bảo vệ người mua tiếp theo.
Rau củ đã chọn vào túi nhưng không lấy nữa thì đặt lại đúng ô, nhẹ tay, không bóp, không bẻ cuống thử độ tươi. Trái cây cũng vậy: nhìn và cầm nhẹ là đủ để chọn; bấm móng tay vào vỏ hay lột lá ngoài thì quả đó khó bán cho người khác.
Nếu lỡ làm rơi, làm vỡ một món, báo nhân viên ngay để họ dọn và xử lý, tránh người khác trượt chân hay giẫm phải mảnh vỡ. Chuyện đền hay không do cửa hàng quyết, nhưng báo ngay luôn là việc đúng.
Đi siêu thị cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi và lúc đông bất thường
Trẻ ngồi trong xe đẩy. Cho con ngồi đúng chỗ ngồi dành cho trẻ, cài dây nếu có. Không cho trẻ đứng trong lòng xe hay đu ở thành xe; xe lật là chuyện xảy ra nhanh hơn người lớn kịp đỡ. Đồ nặng đặt ở đáy xe, xa tay con.
Trẻ cầm hàng chạy quanh. Trẻ hay lấy đồ trên kệ thấp rồi bỏ ở chỗ khác. Cha mẹ đi theo gom lại và trả về đúng chỗ, hoặc đưa nhân viên. Giao cho con một việc nhỏ như cầm danh sách bằng trí nhớ, chọn giúp một loại quả, thường làm con bớt chạy hơn mọi lời cấm.
Người lớn tuổi đi một mình. Kệ cao, chữ nhỏ, hàng nặng là ba thứ làm người già khó. Thấy cụ với không tới món trên kệ cao, hỏi: "Bác lấy món này ạ? Để cháu lấy giúp." Đưa xong là đi, không cần đứng chờ cảm ơn.
Người ngồi xe lăn. Khi đỗ xe đẩy, nhớ rằng lối đi cần rộng đủ cho một chiếc xe lăn. Đứng chọn hàng thì nép một bên, để họ đi qua không phải xin đường.
Ngày khuyến mãi, ngày lễ, đông bất thường. Quầy hàng giảm giá dễ thành chỗ chen. Lấy vừa đủ dùng, đừng ôm cả kệ khi người khác cũng đang chờ; nếu có quy định mỗi người mua bao nhiêu, theo quy định đó. Ở chỗ chen, để ý trẻ em và người già đứng gần, không đẩy xe vào người.
Nên, tránh và vì sao
Gom các chi tiết trên vào một bảng để tiện nhớ:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Thử ở quầy mời thử, mỗi người một phần | Mở lọ, bẻ bánh, nếm nho trên kệ | Hàng chưa trả tiền, người sau phải mua phần đã bị đụng |
| Tính tiền trước rồi mới mở cho con ăn | Ăn trong lúc đi rồi mang vỏ ra quầy | Tránh hiểu lầm, thu ngân không phải đi tìm giá |
| Đỗ xe sát kệ, chừa lối | Để xe chéo, mình đứng bên kia lối | Người xe lăn, xe nôi, người già cần lối đi |
| Đưa đồ tươi, đồ đông lạnh lại cho nhân viên | Đặt sữa chua, thịt lên kệ khô | Hàng hỏng, người mua sau có thể mua phải |
| Trả xe đẩy về bãi tập kết | Bỏ xe giữa chỗ đậu | Xe trôi va vào xe người khác |
Mỗi dòng trong bảng đều có chung một lý do phía sau: hàng hoá và lối đi trong siêu thị là của chung trong lúc mình đang dùng, nên mình để lại chúng đúng như lúc mình muốn nhận được.
Khi người khác làm sai và khi mình lỡ sai
Thấy xe đẩy chắn lối mà không có chủ, có thể đẩy nhẹ sát vào kệ để đi qua, không cần đẩy mạnh hay đẩy xa. Nếu chủ xe đang đứng gần: "Chị ơi, cho em đi nhờ một chút nhé." Thấy một món đông lạnh bị bỏ trên kệ khô, mang tới chỗ nhân viên gần nhất. Thấy trẻ con ăn liền nhiều lượt ở quầy thử, việc nhắc là của người đứng quầy; mình không cần lên tiếng với cha mẹ người ta.
Nếu thấy người khác bóc gói ăn trước, đừng vội kết luận và đừng chụp ảnh. Rất nhiều người sẽ trả tiền đầy đủ. Nếu thật sự lo ngại, nói với nhân viên; quan sát và xử lý là việc của cửa hàng.
Còn khi chính mình lỡ bỏ quên xe giữa lối, lỡ để một món tươi trên kệ khác, lỡ cho con mở gói bánh trước: sửa ngay khi nhận ra. Mang món đó tới quầy, nói rõ với thu ngân, xin lỗi người mình làm vướng: "Em xin lỗi, em để xe chắn lối mất." Không cần giải thích dài, sửa xong là xong.
Câu hỏi thường gặp
Có được nếm thử nho, trái cây trước khi mua không?
Chỉ khi cửa hàng có khay mời thử. Hái một quả trong chùm hay trong hộp để nếm là ăn hàng chưa trả tiền, và phần còn lại người khác phải mua. Nếu muốn chắc vị, hỏi nhân viên quầy trái cây xem có mời thử không.
Cho con mở bánh ăn trước rồi ra quầy trả tiền có sai không?
Không phải gian lận nếu mình trả đủ, nhưng dễ gây hiểu lầm và làm thu ngân khó tính tiền. Tốt hơn là tính tiền món đó trước. Nếu không chờ được, báo nhân viên và giữ nguyên vỏ có mã vạch.
Đổi ý không mua thì có cần mang về đúng kệ không?
Hàng khô thì mang về đúng kệ nếu tiện, không thì đưa nhân viên. Hàng tươi sống, đông lạnh thì luôn đưa cho nhân viên hay thu ngân, không đặt lên kệ khác vì món đó có thể hỏng.
Có phải trả xe đẩy về bãi khi đã ra tới chỗ để xe không?
Nên trả. Xe bỏ lại giữa chỗ đậu dễ trôi, va vào xe người khác hoặc chiếm chỗ của người đến sau. Hầu hết bãi đều có chỗ tập kết xe đẩy, chỉ cần đẩy thêm vài bước.
Lỡ làm vỡ một chai nước mắm trong siêu thị thì làm gì?
Đứng tại chỗ, báo nhân viên gần nhất để họ dọn và đặt biển cảnh báo, tránh người khác trượt ngã. Việc bồi thường do cửa hàng quyết; điều quan trọng là báo ngay, không bỏ đi.
Ở quầy dùng thử, thử xong không mua có bị coi là bất lịch sự không?
Không. Quầy mời thử để mình biết hương vị, mua hay không là quyền của mình. Thử một phần, cảm ơn người đứng quầy là đủ. Chỉ nên tránh đứng ăn nhiều lượt như một bữa phụ.