Nghe còi ưu tiên của xe cứu thương, xe chữa cháy, việc cần làm là: xác định xe đến từ hướng nào, giảm tốc từ từ, tấp sang lề gần nhất và dừng hoặc đi rất chậm cho tới khi xe ưu tiên đi qua. Không phanh gấp, không lao lên, không bám đuôi theo sau. Người đi bộ thì dừng ở mép đường, chưa sang đường cho tới khi xe đã qua hẳn.
Giờ tan tầm, một con đường bốn làn kẹt cứng. Từ xa vọng lại tiếng còi cứu thương, đèn xanh đỏ nháy loáng thoáng trong gương. Nhiều người nghe thấy nhưng chưa biết xe ở đâu, có người nhích sang trái, có người nhích sang phải, có người đứng yên vì không biết nên làm gì. Chiếc xe cứu thương mất hơn một phút để qua một đoạn chỉ vài chục mét. Trong xe có thể là một người đang ngừng thở, và một phút với họ khác hẳn một phút với người đang về nhà.
Vì sao mỗi giây nhường đường đều có ý nghĩa
Với người bị ngừng tim, đột quỵ, chảy máu nặng hay bỏng, thời gian tính bằng phút quyết định họ sống hay để lại di chứng. Xe cứu thương chạy nhanh chỉ có ý nghĩa khi dòng xe phía trước mở lối cho nó. Với xe chữa cháy, mỗi phút chậm là ngọn lửa lan thêm sang một căn phòng, một căn nhà nữa.
Điều đáng nói là một người không nhường đủ chặn cả đoàn. Trên đường kẹt, chỉ cần một chiếc xe đứng giữa lối là xe ưu tiên phải dừng, dù hàng chục xe khác đã tấp vào. Nhường đường không phải chuyện của "mọi người", mà là chuyện của từng người đang đứng đúng chỗ đó.
Nhường đường đúng cách cũng là an toàn cho chính mình. Xe ưu tiên chạy nhanh hơn dòng xe, đôi khi đi vào làn ngược chiều hoặc vượt đèn đỏ. Người hoảng hốt bẻ lái bất ngờ, phanh gấp, lao sang làn bên cạnh mới là người dễ va chạm nhất.
Còn một lý do ít ai nghĩ đến: người trong xe là người lạ hôm nay, nhưng có thể là người nhà mình ngày mai. Thói quen nhường đường của cả thành phố là thứ mình được hưởng lại khi chính mình cần.
Nhận ra xe ưu tiên và hướng xe đến
Nghe được tiếng còi là việc đầu tiên. Khi lái xe, nghe nhạc bằng tai nghe hai bên, mở loa to trong ô tô khiến bạn nghe tiếng còi muộn hơn nhiều. Ít nhất nên để một bên tai trống, âm lượng vừa phải.
Nhìn gương và nhìn quanh để biết hướng. Tiếng còi dội giữa các toà nhà nên khó đoán hướng. Đừng vội bẻ lái; nhìn gương, nhìn trước, nhìn sang ngã tư để thấy đèn nháy ở đâu.
Để ý cả đèn chứ không chỉ còi. Ban đêm, xe ưu tiên có khi chỉ bật đèn nháy, không hú còi để tránh làm phiền khu dân cư. Thấy đèn đỏ xanh nháy liên tục trong gương là đủ để chuẩn bị tấp vào.
Xe ưu tiên không chỉ có xe cứu thương. Xe chữa cháy, xe cứu hộ cứu nạn, xe công an đang làm nhiệm vụ khẩn cấp, đoàn xe có hộ tống đều có thể dùng tín hiệu ưu tiên. Cách nhường như nhau.
Xe ưu tiên tắt còi không có nghĩa là hết khẩn cấp. Có khi xe tắt còi khi vào khu dân cư, khu bệnh viện. Nếu xe vẫn bật đèn và đang đi nhanh, cứ nhường như lúc có còi.
Tấp vào thế nào cho đúng
Khi đã biết xe ưu tiên đến từ phía sau, làm theo thứ tự sau:
- Giữ bình tĩnh, không phanh gấp. Bật đèn báo rẽ về phía định tấp vào để xe ưu tiên và xe xung quanh biết ý định của bạn.
- Giảm tốc từ từ và tấp sát về phía lề phải, đây là cách nhường mặc định mà người lái xe ưu tiên chờ đợi. Đường nhiều làn đang kẹt, không thể dồn hết sang phải, thì nhìn xem xe ưu tiên đang đi ở làn nào và dạt khỏi làn đó, theo cùng hướng với các xe xung quanh.
- Dừng hoặc đi rất chậm sát lề cho tới khi xe ưu tiên qua hẳn. Để ý có thể có chiếc thứ hai, thứ ba theo sau, nhất là xe chữa cháy hay đi thành đoàn.
- Nhìn gương, xi nhan rồi mới trở lại làn đường, nhường các xe đang tấp khác cùng nhập lại từ từ.
- Nếu đang đi xe máy giữa dòng ô tô, đừng len lên trước để "tránh"; tấp vào khe gần nhất bên phải và đứng yên.
- Người đi bộ đang đứng chờ sang đường thì dừng hẳn ở mép đường; nếu đã ở giữa đường, đi nhanh nốt sang bên kia hoặc dừng ở dải phân cách, không quay đầu chạy ngược.
Điều quan trọng nhất trong cả chuỗi là tính dễ đoán. Người lái xe ưu tiên cần nhìn thấy dòng xe đang tách ra một cách đều đặn, không phải từng chiếc bẻ lái theo một hướng khác nhau.
Những chỗ khó: đèn đỏ, đường kẹt, cầu và ngõ hẹp
Ở ngã tư đèn đỏ, nhiều người lúng túng vì sợ vượt vạch. Nguyên tắc là ưu tiên an toàn: nếu nhích sang bên được thì nhích, nếu phía trước còn chỗ an toàn để tấp vào mà không lao vào dòng xe ngang thì nhích lên, chậm và nhìn kỹ. Không lao qua ngã tư khi xe đang chạy ngang. Khi có người điều khiển giao thông, làm theo hiệu lệnh của họ.
Đường kẹt cứng không còn chỗ tấp, mỗi xe chỉ cần nhích sang bên vài chục phân cũng tạo ra một lối đủ cho xe cứu thương. Hãy nhìn xem xe trước, xe bên đang dịch về phía nào và dịch theo, đừng đứng yên chỉ vì "không còn chỗ".
Trên cầu, đường có dải phân cách cứng không có lề, xe dồn sát về phía phải hết mức và giảm tốc. Không dừng hẳn giữa dốc cầu nếu việc đó làm xe phía sau phanh gấp.
Ngõ hẹp và khu dân cư là nơi xe chữa cháy hay bị kẹt nhất, không phải vì người ta không nhường mà vì xe máy, ô tô đã đỗ sẵn chắn lối từ trước. Chừa lối thường ngày, không đỗ ở đầu ngõ, không để đồ chắn trụ nước chữa cháy là nhường đường từ trước khi xe tới.
Người lái xe lớn tuổi, người nghe kém có thể không nghe thấy còi. Nếu bạn đi cạnh và thấy họ chưa phản ứng, ra hiệu bằng tay về phía xe ưu tiên giúp họ nhận ra.
Những việc không nên làm khi gặp xe ưu tiên
Có vài phản xạ phổ biến khiến xe ưu tiên chậm lại hoặc gây nguy hiểm:
- Bám đuôi theo sau để thoát kẹt. Xe ưu tiên có thể phanh gấp, rẽ đột ngột; người bám theo sát dễ đâm vào, và chen vào khoảng trống người khác vừa mở ra cho xe ưu tiên.
- Chạy theo để xem chuyện gì. Hiếu kỳ đuổi theo xe chữa cháy tới hiện trường làm tắc đường cho chiếc xe thứ hai, thứ ba đang tới.
- Tụ tập đứng xem ở hiện trường. Người đứng xem chắn lối cho lực lượng cứu hộ, cho người bị nạn được đưa ra, và có thể gặp nguy hiểm vì khói, đổ sập.
- Quay video, chụp ảnh người bị nạn. Người trong xe cứu thương, người được đưa ra từ đám cháy đang ở lúc yếu nhất của đời họ; hình ảnh của họ không phải nội dung để đăng.
- Dừng phắt lại giữa làn. Đứng yên giữa đường trông như nhường, thực ra là chắn.
- Đỗ xe chắn đường vào bệnh viện, cổng khu cấp cứu. Kể cả "chỉ chờ người nhà vài phút".
Nếu thấy cần thiết phải giúp tại hiện trường, như chỉ đường cho xe cứu hộ vào đúng ngõ, hãy làm theo yêu cầu của người chỉ huy tại chỗ; ngoài ra, lùi ra xa là cách giúp tốt nhất.
Khi người khác không nhường, và khi chính mình lỡ chắn
Thấy một chiếc xe khác không nhường, chắn lối xe cứu thương, bạn không cần tự phân xử. Bấm còi giục hay quát họ chỉ làm họ thêm lúng túng. Nếu ở gần và họ có vẻ chưa nhận ra, ra hiệu bằng tay hoặc nói ngắn: "Anh ơi, xe cấp cứu sau lưng, tấp phải giúp em." Nếu họ cố tình chắn, việc xử lý thuộc về lực lượng chức năng.
Lỡ chắn lối xe ưu tiên vì hoảng hay vì nghe muộn, điều cần làm là bình tĩnh tấp vào ngay khi có thể, không cố lách lên trước. Lỡ là chuyện có thể xảy ra với bất kỳ ai; điều đáng để rút ra là lần sau giảm tai nghe, nhìn gương nhiều hơn khi đi trong phố.
Đừng tự trách quá mức hoặc giải thích với ai; người lái xe ưu tiên đã đi qua và việc của họ là cứu người phía trước. Phần của bạn là giữ thói quen đúng từ hôm nay.
Về pháp lý, nguyên tắc chung là xe ưu tiên đang làm nhiệm vụ khẩn cấp có quyền đi trước, các phương tiện và người đi đường khác phải nhường, không được gây cản trở, và hành vi không nhường có thể bị xử phạt. Loại xe nào được ưu tiên, tín hiệu và mức xử lý cụ thể do văn bản hiện hành quy định; tra cổng thông tin chính thức khi cần.
Nên, tránh và vì sao
Những điều dễ nhớ khi nghe tiếng còi ưu tiên:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Nhìn gương, xác định hướng xe | Bẻ lái ngay theo phản xạ | Tiếng còi dội, dễ đoán sai hướng |
| Giảm tốc từ từ, tấp vào lề | Phanh gấp giữa làn | Xe sau đâm vào, lối vẫn bị chắn |
| Tấp sát lề phải, dạt theo xe xung quanh | Mỗi xe tấp một kiểu | Lối mở ra liền mạch, dễ đoán |
| Chờ xe ưu tiên qua hẳn rồi mới đi | Bám đuôi để thoát kẹt | Có thể còn xe thứ hai, xe phía trước phanh gấp |
| Đứng xa hiện trường | Đứng xem, quay video người bị nạn | Chắn lối cứu hộ, xâm phạm người đang yếu |
| Giữ lối ngõ, trụ nước thông thoáng | Đỗ xe chắn đầu ngõ | Xe chữa cháy cần vào sát nhà |
Nếu đi cùng con nhỏ, lúc xe cứu thương đi qua là dịp tốt để giải thích ngắn gọn cho con vì sao mọi người cùng tấp vào: trong xe có người đang cần tới bệnh viện thật nhanh. Trẻ nhớ những điều được thấy tận mắt lâu hơn lời dặn.
Nhường đường xe ưu tiên là một trong số ít chuẩn mực ngoài đường mà hầu như ai cũng đồng ý. Phần còn lại chỉ là làm cho đúng: dễ đoán, bình tĩnh và đủ sớm.
Câu hỏi thường gặp
Nghe còi xe cứu thương thì nên tấp sang trái hay phải?
Mặc định là tấp sát lề phải. Đường nhiều làn đang kẹt không dồn hết sang phải được thì nhìn xe ưu tiên đang đi làn nào, dạt khỏi làn đó theo cùng hướng với xe xung quanh. Giảm tốc từ từ, bật xi nhan, không phanh gấp.
Đang dừng đèn đỏ mà xe cứu thương tới phía sau thì làm sao?
Ưu tiên an toàn: nhích sang bên nếu được; nếu phía trước có chỗ tấp an toàn mà không lao vào dòng xe ngang thì nhích lên chậm và nhìn kỹ. Có người điều khiển giao thông thì làm theo hiệu lệnh của họ.
Có nên chạy bám theo xe cứu thương để thoát kẹt không?
Không nên. Xe ưu tiên có thể phanh gấp hoặc rẽ đột ngột, người bám sau dễ đâm vào, và còn chiếm mất khoảng trống người khác vừa mở cho chiếc xe ưu tiên thứ hai có thể đang tới.
Người đi bộ cần làm gì khi xe cứu hoả chạy tới?
Đang chờ thì dừng hẳn ở mép đường, chưa sang. Đang ở giữa đường thì đi nhanh nốt sang bên kia hoặc dừng ở dải phân cách, không quay đầu chạy ngược làm người lái xe ưu tiên khó đoán.
Có nên quay video khi thấy xe cứu thương chở người bị nạn không?
Không nên. Người bị nạn đang ở lúc yếu nhất, hình ảnh của họ không phải nội dung để đăng, và người đứng quay thường chắn lối cứu hộ. Lùi ra xa là cách giúp tốt nhất.
Không nhường đường xe ưu tiên có bị xử phạt không?
Nguyên tắc chung là xe ưu tiên đang làm nhiệm vụ khẩn cấp được đi trước, người đi đường phải nhường và không được cản trở; không nhường có thể bị xử phạt. Mức cụ thể do văn bản hiện hành quy định.