Khi nhà có đám cưới, đám tang phải dựng rạp ra lối chung, chuẩn mực gồm bốn việc: báo hàng xóm và hỏi phường trước, chừa lại một lối đi cho người và xe, giữ âm thanh ở mức vừa phải, nhất là giờ nghỉ trưa và đêm, rồi tháo dỡ, dọn sạch đúng hẹn. Người đi đường đi qua thì giảm tốc, giữ yên, nhường đoàn xe và không chụp ảnh.
Tình huống quen thuộc ở nhiều khu phố: một gia đình có tang, sáng sớm rạp đã dựng kín một nửa con ngõ, bàn ghế xếp ra tận đầu ngõ, xe khách đến viếng dựng dọc hai bên. Trong ba ngày, hàng xóm phải dắt xe đi vòng, tiếng nhạc tang vọng tới khuya. Không ai nỡ phàn nàn với một gia đình đang có chuyện buồn, nhưng cũng có người có con nhỏ, có người già ốm, có người làm ca đêm. Đám cưới thì vui hơn nhưng loa to hơn. Chuyện không nằm ở chỗ có được dựng rạp hay không, mà ở chỗ dựng thế nào để hàng xóm còn sống bình thường.
Vì sao việc nhà lại thành chuyện của cả ngõ
Rạp dựng ra lối chung thì phần đường đó không còn là của chung trong mấy ngày. Người đi bộ, người đi xe phải đi vòng hoặc lách qua giữa bàn ghế. Với ngõ hẹp, rạp có thể chắn trọn lối ra của mấy nhà phía trong. Đó là chuyện lối đi.
Rồi đến an toàn: rạp chắn ngõ thì xe cứu thương, xe chữa cháy không vào được. Dây điện kéo tạm, bếp nấu cỗ ngoài trời, nến và hương trong rạp tang đều là nguồn cháy nếu không để ý. Cọc rạp, dây néo căng ngang lối đi ban đêm có thể làm người đi xe vấp ngã.
Thứ ba là âm thanh và giờ giấc. Loa đám cưới thường mở to từ sáng sớm; nhạc, kèn trong đám tang có khi kéo dài tới khuya trong nhiều ngày. Hàng xóm có trẻ sơ sinh, người già, người bệnh, học sinh sắp thi chịu ảnh hưởng nhiều nhất.
Cuối cùng là vệ sinh: rác cỗ bàn, vỏ lon, hoa tàn, nước rửa bát tràn ra đường. Sau khi rạp tháo đi, những thứ đó còn ở lại với cả xóm.
Hiếu hỉ là việc lớn của một đời người, và hàng xóm thường sẵn lòng thông cảm. Chuẩn mực ở đây không nhằm ngăn ai tổ chức, mà để sự thông cảm đó không bị dùng hết.
Trước khi dựng rạp: báo ai, hỏi gì
Những việc nên làm trước, kể cả khi đám tang đến bất ngờ và chỉ có vài giờ chuẩn bị:
- Hỏi tổ dân phố và phường về việc dùng lối đi chung: được dựng ở đâu, trong bao lâu, cần báo hay xin phép gì. Mỗi địa phương có quy định riêng.
- Báo trực tiếp những nhà sát bên và những nhà phía trong ngõ sẽ phải đi qua rạp. Một câu ngắn: "Cháu chào bác, nhà cháu có đám cưới thứ Bảy này, sáng thứ Sáu bên cháu dựng rạp tới chiều Chủ nhật, cháu sẽ chừa lối bên trái để nhà mình đi lại, có gì bất tiện bác cứ bảo cháu."
- Hỏi những nhà có người già ốm, có trẻ sơ sinh xem có điều gì cần tránh, ví dụ giờ mở nhạc hay vị trí đặt loa.
- Thống nhất với bên cho thuê rạp: kích thước, chỗ cắm cọc, chiều rộng lối chừa lại, giờ dựng và giờ tháo.
- Nếu ngõ quá hẹp không thể chừa lối, cân nhắc tổ chức ở nhà hàng, hội trường, nhà tang lễ hoặc nhà văn hoá khu phố.
- Ghi lại một người đầu mối trong gia đình để hàng xóm biết tìm ai khi có chuyện cần nói.
Với đám tang, gia đình thường không có tâm trí cho những việc này. Người thân, bạn bè, tổ dân phố đứng ra lo giúp phần báo hàng xóm và sắp xếp lối đi là một sự đỡ đần rất thiết thực.
Dựng rạp, đặt loa và dọn dẹp cho gọn
Luôn chừa một lối đi. Tối thiểu là lối cho người đi bộ và xe máy qua lại; ngõ có ô tô hay đường có thể có xe cứu thương đi qua thì chừa lối đủ rộng cho những xe đó. Không chắn cửa, cổng nhà bên cạnh.
Cọc và dây néo phải nhìn thấy được. Buộc dải vải sáng màu hoặc treo đèn ở dây néo, cọc rạp để người đi ban đêm không vấp. Không đục khoan mặt đường khi chưa được phép.
Điện và bếp tách khỏi lối đi. Dây điện đi trên cao hoặc sát tường, không vắt ngang lối; bếp nấu cỗ đặt xa rạp vải, có người trông. Trong rạp tang, nến và hương đặt ở chỗ vững, xa vải.
Loa quay vào trong rạp, âm lượng vừa phải. Loa hướng vào chỗ khách ngồi chứ không hướng ra đường. Giờ nghỉ trưa và sau giờ tối muộn thì tắt nhạc hoặc vặn rất nhỏ.
Xe của khách có chỗ gửi. Bố trí người hướng dẫn khách để xe ở bãi gần đó hoặc dọc một bên theo hàng, không dựng tràn hai bên ngõ.
Dọn sạch và tháo đúng hẹn. Rác cỗ, vỏ lon, hoa tàn gom vào bao, rửa sạch chỗ nấu, tháo rạp ngay khi xong việc. Sáng hôm sau đi một vòng nhìn lại đoạn đường trước nhà mình và nhà hàng xóm.
Người đi đường đi qua đám cưới, đám tang
Đi qua đám tang, cách ứng xử chung là giảm tốc, tắt nhạc nếu đang mở, không bấm còi, không nói cười to và không nhìn chằm chằm vào trong rạp. Nếu phải dắt xe qua lối hẹp cạnh rạp, dắt chậm, nhẹ, gật đầu chào người nhà đứng ở cửa là đủ.
Gặp đoàn xe tang trên đường, nhường cho đoàn đi liền một mạch, không cắt ngang giữa đoàn, không bấm còi giục. Đoàn đi chậm chỉ trong một đoạn ngắn.
Đi qua đám cưới thì nhẹ nhõm hơn, nhưng vẫn là chỗ đông người, có trẻ con chạy quanh, có khách say. Đi chậm, nhường khách đang qua lại trước rạp.
Không chụp ảnh, quay video người đang khóc ở đám tang, hay cảnh rạp chiếm đường rồi đăng lên mạng kèm lời chê. Đó là chuyện riêng của một gia đình ở lúc đặc biệt của họ.
Nếu rạp dựng chắn hoàn toàn lối đi, quay xe đi đường khác thường nhanh và êm hơn tranh cãi. Chỉ hỏi người lo việc khi bạn thật sự cần qua, như nhà mình ở phía trong.
Khi việc nhà người khác làm phiền mình
Phần lớn hàng xóm chọn thông cảm, nhất là với đám tang. Nếu có điều thật sự cần, như nhà có người ốm cần yên, có xe phải ra vào gấp, hãy tìm người đầu mối của gia đình, không nói với người đang chịu tang: "Anh ơi, nhà em có bà cụ đang ốm, tối nay nhờ bên mình vặn nhỏ loa sau mười giờ giúp em được không, em cảm ơn anh."
Với đám cưới mở loa quá to, nói với người lo việc một cách vui vẻ thường hiệu quả: "Chúc mừng nhà mình nhé, loa hơi to với nhà em có em bé, anh quay loa vào trong giúp em một chút."
Nhà mình có người làm ca đêm, có con đang ôn thi, có người ốm nặng cần yên tuyệt đối thì có thể chủ động đổi một chút trong mấy ngày đó: cho con sang ôn ở nhà người thân, đóng cửa sổ phía rạp, dùng nút bịt tai. Không phải mọi chuyện đều phải nhờ gia chủ thay đổi; một phần nhỏ tự xoay xở giúp cả hai bên nhẹ nhàng hơn.
Khi rạp chắn hẳn lối ra của nhà mình mà gia chủ không chừa, nói sớm ngay khi rạp đang dựng, lúc còn dễ sửa, chứ đừng đợi tới ngày chính.
Nếu đã nhắc mà không được, hoặc tình trạng vượt quá mức chấp nhận như rạp để lại nhiều ngày sau khi xong việc, báo tổ dân phố hoặc phường. Không đăng ảnh đám lên nhóm cư dân để bàn tán.
Khi chính mình là gia chủ, và chuyện pháp lý
Có việc nhà, thế nào cũng có lúc làm phiền hàng xóm hơn mình dự tính: loa to hơn, khách đông hơn, rạp tháo muộn hơn. Sau đám, ghé từng nhà sát bên nói một câu cảm ơn và xin lỗi: "Mấy hôm vừa rồi nhà cháu có việc, làm phiền cả nhà, cháu cảm ơn bác đã thông cảm." Nhiều gia đình còn gửi kèm một đĩa bánh, gói trà, một món quà nhỏ.
Nếu có hàng xóm góp ý ngay trong lúc đám đang diễn ra, đừng coi đó là thiếu cảm thông. Sửa ngay phần dễ sửa như vặn nhỏ loa, dời bàn ghế, và cảm ơn họ đã nói thẳng.
Về pháp lý, nguyên tắc chung là việc tạm dùng lòng đường, vỉa hè, lối đi chung cho việc hiếu hỉ thường phải theo quy định của địa phương và có thể phải báo hoặc xin phép; gây tiếng ồn quá mức vào giờ nghỉ ngơi, chiếm lối đi trái phép có thể bị xử phạt. Thủ tục, thời gian được dùng và mức xử lý cụ thể do văn bản hiện hành và từng địa phương quy định; hỏi phường trước là cách chắc nhất.
Nên, tránh và vì sao
Gom lại cho cả hai phía, gia chủ và người đi qua:
| Ai | Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Gia chủ | Báo hàng xóm, hỏi phường trước | Dựng rạp sáng sớm không báo ai | Hàng xóm kịp sắp xếp đi lại |
| Gia chủ | Chừa lối cho người, xe máy, xe cấp cứu | Chắn kín ngõ, chắn cổng nhà bên | Lối đi và an toàn của cả ngõ |
| Gia chủ | Loa quay vào trong, tắt giờ nghỉ | Mở loa to từ sớm tới khuya | Người ốm, trẻ nhỏ cần yên |
| Gia chủ | Dọn sạch, tháo rạp đúng hẹn | Để rạp, rác lại nhiều ngày | Lối chung trở lại cho mọi người |
| Người đi qua | Giảm tốc, giữ yên khi qua đám tang | Bấm còi, nói cười to | Tôn trọng gia đình đang có tang |
| Người đi qua | Nhường đoàn xe tang đi liền | Cắt ngang giữa đoàn | Đoàn không bị đứt, đi nhanh qua |
| Người đi qua | Đi đường khác nếu rạp chắn | Chụp ảnh, đăng lên mạng chê | Chuyện riêng của một gia đình |
Một đám cưới hay một đám tang chỉ diễn ra vài ngày, nhưng cách gia chủ và hàng xóm đối xử với nhau trong mấy ngày đó thì cả xóm nhớ rất lâu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà có đám cưới muốn dựng rạp ra ngõ thì cần làm gì trước?
Hỏi tổ dân phố và phường về việc dùng lối chung, báo trực tiếp các nhà sát bên và phía trong ngõ về thời gian dựng, tháo, và thống nhất với bên cho thuê rạp để chừa lại một lối đi cho người và xe.
Dựng rạp trong ngõ cần chừa lối rộng bao nhiêu?
Tối thiểu đủ cho người đi bộ và xe máy qua lại; ngõ có ô tô hoặc xe cứu thương có thể phải vào thì chừa lối đủ rộng cho những xe đó. Quy định cụ thể tuỳ địa phương, nên hỏi phường trước.
Đi qua đám tang cần lưu ý gì?
Giảm tốc, tắt nhạc nếu đang mở, không bấm còi, không nói cười to và không nhìn chằm chằm vào rạp. Dắt xe qua lối hẹp thì dắt chậm, gật đầu chào người nhà là đủ.
Gặp đoàn xe tang trên đường thì nên làm gì?
Nhường cho đoàn đi liền một mạch, không cắt ngang giữa đoàn và không bấm còi giục. Đoàn thường chỉ đi chậm trong một đoạn ngắn, chờ thêm vài phút là xong.
Hàng xóm có đám mở loa quá to thì góp ý thế nào?
Tìm người lo việc của gia đình, không nói với người đang chịu tang. Nêu lý do cụ thể như có người ốm, có em bé, nhờ quay loa vào trong hoặc vặn nhỏ sau giờ tối muộn. Nhắc không được thì báo tổ dân phố.
Dựng rạp chiếm đường không xin phép có bị phạt không?
Nguyên tắc chung là tạm dùng lòng đường, vỉa hè cho việc hiếu hỉ phải theo quy định địa phương, chiếm lối đi trái phép hay gây ồn quá mức có thể bị xử phạt. Thủ tục và mức cụ thể do văn bản hiện hành quy định.