Chuẩn mực khi bình luận ảnh của người khác là không nhận xét những gì người ta không tự chọn hoặc không đổi được trong một sớm một chiều: cân nặng, làn da, chiều cao, nếp nhăn, mụn, răng, vóc dáng sau sinh. Muốn khen thì khen thứ người ta chọn, như bộ áo, nụ cười, góc chụp, nơi họ đến; còn nếu không có gì để nói thì không cần nói.
Tình huống quen thuộc: bạn học cũ đăng ảnh họp lớp, bạn gõ "Ơ, dạo này béo thế", kèm biểu cảm cười, nghĩ đó là câu trêu thân mật như hồi đi học. Hoặc một đồng nghiệp đăng ảnh sau sinh, bên dưới có người viết "chịu khó giảm cân đi em". Người viết thấy bình thường. Người được viết có khi xoá ảnh trong đêm, và lần họp lớp sau tìm cớ không đi. Câu nhận xét ngoại hình nhẹ nhất trên mạng vẫn nặng hơn ngoài đời, vì nó nằm đó cho cả trăm người cùng đọc.
Vì sao một câu "béo lên" trên mạng nặng hơn ngoài đời
Nói ngoài đời bay đi, viết trên mạng ở lại. Câu trêu bên bàn trà có giọng cười, có nét mặt thân thiện đi kèm. Câu viết dưới ảnh chỉ còn trơ chữ, ai cũng đọc được: sếp, người yêu, họ hàng nhà chồng. Nó còn nằm đó nhiều năm, mỗi lần mở lại ảnh là thấy.
Bạn không biết chuyện phía sau tấm ảnh. Người tăng cân có thể đang dùng thuốc điều trị, vừa sinh con, vừa qua một giai đoạn trầm cảm. Người gầy đi có thể đang ốm, đang có chuyện buồn. Câu nhận xét vô tình chạm đúng chỗ người ta đang cố giấu.
Một câu mở đường cho chục câu khác. Khi người đầu tiên viết "mặt tròn quá", người sau dễ thấy được phép viết tiếp, và phần bình luận thành buổi soi người. Người đăng ảnh không thể ngồi giải thích với từng người.
Người xem đứng ngoài cũng nhận tín hiệu. Người có vóc dáng tương tự đọc những câu đó và ngại đăng ảnh của chính mình. Trẻ con trong nhà đọc thấy và học rằng chê cơ thể người khác là chuyện bình thường.
Ý tốt vẫn có thể là lời làm đau. Nhiều người viết "giảm cân đi cho khoẻ" vì quan tâm thật. Nhưng lời khuyên sức khoẻ là chuyện giữa hai người thân, nói riêng, khi được hỏi, không phải chuyện viết dưới ảnh trước mặt mọi người.
Chuẩn đẹp thay đổi, vết chữ thì không. Mỗi thời một kiểu được coi là đẹp: có lúc chuộng tròn trịa, có lúc chuộng mảnh mai, có lúc chuộng da nâu. Người bị chê hôm nay theo một chuẩn có thể được khen ngày mai theo chuẩn khác. Câu chữ của bạn thì vẫn nằm nguyên dưới ảnh, và người đọc lại nó sau nhiều năm vẫn nhớ ai đã viết.
Thay câu nhận xét cơ thể bằng câu nhận xét lựa chọn
Phần lớn câu hay gặp đều có cách nói khác vẫn giữ được sự thân mật mà không chạm vào cơ thể. Một số cặp dễ dùng:
| Câu hay gặp | Người đọc nghe thấy | Câu thay thế |
|---|---|---|
| "Dạo này béo thế" | Mình xấu đi trong mắt bạn | "Lâu lắm mới thấy cậu, nhìn vui quá" |
| "Sao gầy rộc thế, ốm à?" | Bị soi giữa đám đông, phải giải thích | Nhắn riêng: "Dạo này cậu ổn không?" |
| "Già đi nhiều quá" | Bị so với chính mình ngày xưa | "Vẫn cười y như hồi đi học" |
| "Da đen nhẻm rồi" | Bị chê màu da | "Chuyến đi trông vui ghê" |
| "Sinh xong chưa lấy lại dáng à?" | Bị đánh giá cơ thể sau sinh | "Hai mẹ con xinh quá, chúc mừng em" |
| "Mặt kiểu gì lạ thế" | Bị chế giễu ngoại hình | Không viết gì |
Mẹo đơn giản: trước khi bấm gửi, đọc lại câu và hỏi "câu này nói về cơ thể hay về lựa chọn của họ?". Nếu là cơ thể, xoá đi. Câu khen ngoại hình tích cực như "dáng đẹp quá" cũng nên dùng dè dặt với người không thân, vì nó vẫn kéo sự chú ý về cơ thể người ta.
Ba giây trước khi gõ dưới ảnh người khác
Thói quen tử tế trên mạng không cần khó. Trước khi gửi một bình luận dưới ảnh có người, đi qua mấy bước rất nhanh này:
- Nhìn xem ảnh đăng để làm gì. Ảnh họp lớp là để khoe cuộc gặp, ảnh sau sinh là để báo tin vui, ảnh đi làm đẹp là để khoe kiểu tóc mới. Bình luận theo đúng điều người đăng muốn chia sẻ, không lạc sang chuyện cơ thể.
- Tìm một thứ cụ thể để khen. Màu áo, chỗ chụp, nụ cười, con mèo trong góc ảnh. Câu cụ thể nghe thật hơn câu "xinh quá" chung chung.
- Đọc lại câu với giả định người yêu, sếp và mẹ của họ cùng đọc. Nếu câu đó làm họ ngại trước mấy người này, đổi câu.
- Chuyện quan tâm thật thì chuyển sang nhắn riêng. Thấy bạn gầy sút, mệt mỏi, muốn hỏi chuyện sức khoẻ, hãy mở tin nhắn thay vì ô bình luận.
- Không có gì để nói thì thả một biểu cảm thích là đủ. Không ai trách bạn vì không bình luận.
Năm bước nghe dài nhưng làm quen rồi chỉ mất vài giây. Điểm mấu chốt là tách hai việc: khen ở chỗ công khai, hỏi han ở chỗ riêng tư.
Những ca dễ trượt: bạn thân, người nhà, người nổi tiếng nhỏ
Bạn thân trêu nhau quen rồi. Giữa hai người, câu trêu có thể là chuyện bình thường. Nhưng phần bình luận không phải chỉ có hai người. Đồng nghiệp, người yêu, bố mẹ của bạn ấy cũng đọc. Muốn trêu thì nhắn riêng; dưới ảnh, chỉ để lại câu mà người ngoài đọc vào cũng thấy ấm.
Người nhà, họ hàng lớn tuổi. Ông bà, cô chú quen nói "béo tốt" như một lời khen, hoặc "gầy thế, ăn uống gì không" như lời thương. Với người lớn tuổi mới dùng mạng, con cháu có thể nhắn riêng: "Bác ơi, mấy câu về cân nặng bác nhắn riêng cho cháu thôi nhé, viết ở ảnh bạn bè cháu đọc thấy ngại." Đừng sửa lưng người lớn trong phần bình luận.
Người có chút tiếng tăm nhưng không phải người nổi tiếng. Giáo viên đăng bài dạy học, người bán hàng tự quay clip giới thiệu sản phẩm, người kể chuyện nghề trên mạng. Họ chọn xuất hiện để nói về công việc, không phải để bị chấm điểm khuôn mặt. Bình luận về nội dung, không về da mặt hay giọng nói.
Ảnh người có khuyết tật, bệnh lý, sẹo. Không nhận xét, không hỏi "bị làm sao thế" công khai. Nếu là người thân và thật muốn hỏi, nhắn riêng và chấp nhận họ không trả lời.
Khi thấy bạn bè bị chê ngoại hình dưới bài đăng
Bạn không cần lao vào tranh cãi. Cách nhẹ nhất là viết một câu tích cực khác để kéo phần bình luận về hướng khác, như "Ảnh này đẹp nhất album đấy", rồi nhắn riêng cho người bạn bị chê: "Đừng để ý mấy câu kia nhé, cậu muốn mình nhắn người ta không?" Người bị chê thường cần biết có người đứng về phía mình hơn là cần ai cãi hộ.
Nếu người chê là người quen của bạn, nhắn riêng họ: "Câu dưới ảnh của Lan, bạn ấy đang ngại lắm, cậu xoá giúp nhé." Nói riêng giữ thể diện cho người viết, nên họ dễ xoá hơn là bị nói giữa đám đông.
Nếu bình luận đã thành chế giễu có tổ chức, nhiều người cùng xúm vào, hoặc kèm ảnh ghép, hãy giúp bạn báo cáo bình luận với nền tảng và khuyên bạn khoá bình luận ảnh đó. Không chụp màn hình rồi đăng lại bêu những người chê; điều đó chỉ kéo thêm người lạ vào xem tấm ảnh bạn mình đang muốn quên.
Khi chính mình đã lỡ lời
Bạn nhận ra câu "béo thế" của mình làm người ta không vui, có thể vì họ không trả lời, hoặc trả lời cộc lốc. Xoá bình luận trước, rồi nhắn riêng một câu ngắn: "Mình xin lỗi vì câu trêu dưới ảnh, mình vô ý quá. Ảnh cậu đẹp lắm." Không viết "mình chỉ đùa thôi mà", vì câu đó ngầm nói người kia quá nhạy cảm.
Nếu chính người đó đã trả lời công khai rằng họ buồn, bạn xin lỗi ngay ở đó, một câu, rồi xoá câu gốc. Xin lỗi công khai cho lời nói công khai là cách giữ thể diện cho người kia, không phải tự hạ mình.
Lâu dài, tập thói quen nhỏ: mỗi lần định gõ nhận xét về cơ thể ai đó, thay bằng câu hỏi thăm hoặc câu khen lựa chọn. Sau vài tuần, phản xạ đó sẽ tự đổi. Trẻ con trong nhà nhìn thấy cách bố mẹ bình luận ảnh người khác, và học lại y như vậy.
Nguyên lý pháp lý khi lời chê thành lời xúc phạm
Phần lớn câu nhận xét ngoại hình vụng về không phải chuyện pháp luật mà là chuyện tử tế. Nhưng khi lời chê thành lăng mạ, dùng từ ngữ xúc phạm nặng, cắt ghép ảnh người khác để chế giễu, hoặc lặp đi lặp lại nhằm vào một người, đó có thể là hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm và bị xử lý theo quy định hiện hành. Mức xử lý cụ thể do văn bản hiện hành quy định, tra cổng thông tin chính thức hoặc hỏi luật sư khi cần.
Với người bình luận bình thường, ranh giới an toàn rất rõ: không chế giễu cơ thể người khác, không cắt ghép ảnh người khác, không dùng ảnh người khác làm trò cười. Ba điều đó giữ bạn xa mọi rắc rối, và giữ cho người đăng ảnh một chỗ thoải mái. Nếu chính bạn là người bị chế giễu kéo dài, hãy lưu lại bằng chứng cho riêng mình và tìm tư vấn, đừng đáp trả bằng những lời tương tự.
Câu hỏi thường gặp
Khen "gầy đi xinh hẳn" có phải là chê không?
Câu đó vẫn ngầm nói trước kia người ta kém xinh và đặt cân nặng làm thước đo. Nếu muốn khen, khen sự tươi tắn hay bộ ảnh, tránh gắn với cân nặng.
Bạn thân đăng ảnh rủ mọi người chê vui thì có sao không?
Khi chính chủ mời trêu, có thể trêu nhẹ về góc chụp hay biểu cảm. Vẫn nên tránh cơ thể, vì người khác cùng đọc chưa chắc cùng hiểu là đùa.
Người lớn tuổi trong nhà hay bình luận "béo tốt" dưới ảnh con cháu thì làm sao?
Nhắn riêng nhẹ nhàng, giải thích rằng bạn bè đọc thấy ngại. Người lớn nói vậy thường vì thương, chỉ cần gợi ý một câu khác như "trông khoẻ mạnh quá" là họ đổi ngay.
Có nên hỏi thăm khi thấy bạn gầy sút trong ảnh không?
Nên hỏi riêng chứ không hỏi dưới ảnh. Một tin nhắn "Dạo này cậu ổn không?" mở đường để bạn kể nếu muốn, không bắt họ giải thích trước mọi người.
Bình luận đùa bằng biểu cảm cười dưới ảnh người khác có tính là chê không?
Có thể bị hiểu là chê nếu ảnh không có gì vui. Với ảnh chân dung bình thường, dùng biểu cảm thả tim hoặc biểu cảm thích là an toàn hơn và không ai phải đoán ý bạn.
Xoá bình luận chê ngoại hình của người khác trên ảnh mình có bất lịch sự không?
Không. Trang của bạn là chỗ bạn được quyết định điều gì ở lại. Xoá hoặc ẩn bình luận làm mình không thoải mái là quyền bình thường, không cần báo trước hay giải thích.