Ở ga tàu điện, chuẩn mực gói trong một câu: người xuống trước, người lên sau. Khi chờ, đứng lệch sang hai bên cửa, chừa khoảng giữa cho người bước ra; không lao vào khi cửa đã báo đóng. Trên thang cuốn đứng gọn một bên, nơi phổ biến là bên phải, để lối còn lại cho người cần đi nhanh.
Tàu điện dừng ở mỗi ga chỉ vài chục giây. Trong khoảng đó, hàng trăm người phải vừa ra vừa vào qua mấy cánh cửa. Chỉ cần một nhóm đứng ngay giữa cửa, dòng người bước ra bị chặn lại, người chờ bên ngoài sốt ruột chen vào, và cửa đóng lại trước khi ai cũng kịp đi. Bài này đi qua từng điểm trong ga: cổng soát vé, thang cuốn, sân ga, cửa tàu và bên trong toa, kèm câu nói khi cần xin đường.
Vì sao "xuống trước lên sau" giúp mọi người nhanh hơn
Nghe có vẻ là phép lịch sự, nhưng đây trước hết là chuyện tốc độ. Một toa tàu đầy chỉ có chỗ cho người mới khi người cũ đã ra. Nếu người chờ ùa vào cùng lúc, hai dòng người đâm vào nhau ở ngưỡng cửa, cả hai cùng chậm, và thời gian dừng ga bị kéo dài. Một chuyến tàu trễ vài chục giây ở mỗi ga thì cả tuyến bị trễ theo.
Lý do thứ hai là an toàn. Khe giữa tàu và sân ga là chỗ dễ vấp, dễ lọt chân, nhất là với người già và trẻ nhỏ. Khi bị chen ở ngưỡng cửa, người ta không nhìn được xuống chân. Cửa tàu tự động đóng theo giờ; người cố lách vào khi cửa đóng có thể bị kẹp, và tàu phải mở lại cửa, làm chậm tất cả.
Lý do thứ ba với thang cuốn cũng là an toàn và nhịp chung. Người đứng gọn một bên giữ được tay vịn, người cần đi nhanh vì lỡ giờ hay đuổi kịp chuyến có lối đi. Đứng dàn ngang hai người trên một bậc thì cả dòng người phía sau phải dừng theo, và ở chân thang người dồn lại rất nhanh.
Đi đúng từ cổng soát vé tới chỗ đứng trong toa
Mỗi điểm trong ga có một việc nhỏ cần làm. Theo đúng thứ tự đi của bạn:
- Cổng soát vé: chuẩn bị thẻ hoặc vé trước khi tới cổng; đi qua rồi bước tiếp, không dừng ngay sau cổng để cất thẻ hay xem đường.
- Thang cuốn: đứng một bên, tay vịn tay thang, ba lô đặt trước người hoặc trên bậc dưới chân; không ngồi trên bậc, không dừng lại ngay đầu thang khi bước ra.
- Sân ga: đứng sau vạch an toàn hoặc cửa chắn sân ga; chọn chỗ chờ ở hai bên vị trí cửa tàu, không đứng thẳng trước cửa.
- Khi tàu vào ga: đợi cửa mở hẳn và người trong tàu bước ra; chừa lối ở giữa, không đưa tay chặn hay chen vai vào khe cửa.
- Khi lên tàu: bước qua khe hở cẩn thận, rồi đi sâu vào trong toa, không đứng ngay sau cửa.
- Trong toa: bám tay vịn hoặc cột, không tựa lưng vào cửa; nếu đứng gần cửa thì bước hẳn ra sân ga ở các ga đông để người trong toa xuống, rồi lên lại.
- Khi tàu báo đóng cửa: dừng lại, chờ chuyến sau. Không lao vào, không lấy tay hay túi chặn cửa.
Bước thứ sáu là thứ ít người làm nhất nhưng giúp nhiều nhất: người đứng gần cửa tạm bước ra ngoài nhường lối, rồi lên lại sau cùng.
Thang cuốn: đứng bên nào, và khi nào không nên bước nhanh
Nhiều nơi quen đứng bên phải, đi bên trái. Đây là thói quen chứ không phải luật bắt buộc ở mọi ga, và có ga khuyến khích đứng cả hai bên cho an toàn. Cách đơn giản là nhìn người phía trước: nếu mọi người đang đứng một bên, đứng theo; nếu ga có thông báo đứng yên hai bên, làm theo thông báo.
Đi bộ trên thang cuốn không phải lúc nào cũng an toàn. Bước nhanh trên thang cuốn đang chạy dễ trượt chân, nhất là khi trời mưa sàn ướt. Nếu bạn không vội, đứng yên là lựa chọn tốt hơn. Nếu vội, giữ tay vịn khi bước và không chạy.
Đầu và chân thang là nơi không được dừng. Bước ra khỏi thang rồi đi tiếp vài bước trước khi dừng lại tìm đường. Người phía sau vẫn bị thang đẩy tới và không thể dừng theo bạn.
Mang vali, xe đẩy, xe lăn thì dùng thang máy. Thang cuốn không dành cho vali lớn hay xe đẩy trẻ em; nếu vali tuột khỏi tay, nó lăn đè người phía sau. Ga thường có thang máy cho người mang đồ nặng, người đi xe lăn và người lớn tuổi.
Trẻ nhỏ đứng trên thang cuốn phải được nắm tay. Giữ trẻ đứng giữa bậc, không cho ngồi, không cho chạm vào khe hai bên, và chú ý dây giày, vạt áo.
Bên trong toa: ngồi, đứng và giữ lối cho người khác
Toa tàu điện thường có ghế dọc hai bên và khoảng đứng ở giữa. Khi ngồi ghế dọc, khép chân lại, không duỗi chân ra lối đi và không ngồi chéo chân chìa mũi giày vào người đứng trước. Một đôi chân duỗi dài trên tàu đông chiếm chỗ của cả một người đứng và làm người khác vấp khi tàu lắc.
Ghế dọc được chia thành từng chỗ, nên ngồi gọn trong phần của mình, túi để trên đùi, không chiếm khoảng hở giữa hai người để đặt đồ. Khi thấy người mới lên tìm chỗ, nhích lại cho khít là đủ để thêm một người ngồi.
Người đứng thì bám cột dọc hoặc tay vịn trên cao; đừng ôm trọn cột bằng cả cánh tay hay tựa cả lưng vào cột, vì cột là chỗ bám chung của năm sáu người. Một bàn tay là đủ, chừa phần còn lại của cột cho người khác.
Khu nối giữa hai toa và khoảng trống gần cửa nên để thông. Đứng ở đó lâu, ngồi bệt xuống sàn hay đặt đồ chắn lối đều làm người đi qua phải lách, và khi có sự cố, đó lại là lối mọi người cần dùng đầu tiên.
Ngoại lệ và lúc ga đông bất thường
Người đi xe lăn, người khiếm thị đi với gậy, người lớn tuổi đi chậm cần nhiều thời gian hơn ở ngưỡng cửa. Thấy họ chuẩn bị lên hay xuống, giữ khoảng trống quanh họ rộng hơn bình thường và đừng chen qua trước. Nếu họ cần giúp, hỏi trước "Bác có cần cháu đỡ không ạ?" rồi mới đỡ.
Nhiều ga có nhân viên hỗ trợ người khuyết tật lên xuống, đặt tấm dốc nối khe cửa. Nếu bạn đi cùng người cần hỗ trợ, báo nhân viên ga trước khi lên tàu.
Giờ tan tầm, ngày lễ hay khi có sự kiện lớn, sân ga có thể đông tới mức không còn chỗ đứng hai bên cửa. Lúc đó hãy nghe theo hướng dẫn của nhân viên ga, đứng thành hàng nếu có vạch kẻ, và chấp nhận chờ thêm một hai chuyến. Cố chen lên chuyến đầu tiên khi tàu đã đầy chỉ làm cửa không đóng được.
Khi tàu dừng vì sự cố, giữ bình tĩnh và nghe thông báo. Không tự ý mở cửa thoát hiểm hay xuống đường ray; nếu có người ngất hay bị thương trong toa, báo nhân viên qua nút liên lạc khẩn cấp trong toa, cần thì gọi 115.
Khi người khác chắn cửa hoặc đứng dàn ngang thang cuốn
Người đứng chắn cửa trong toa thường đang lo không xuống kịp. Câu xin lối nhẹ nhàng: "Anh ơi cho em xuống với", nói trước khi tàu dừng hẳn để họ kịp dịch. Ở ga đông, có thể thêm "Anh bước ra ngoài một chút giúp em nhé".
Người chờ bên ngoài đứng ngay giữa cửa: khi bước ra, nói "Cho em ra với ạ" và đi chậm. Không cần đẩy; phần lớn người sẽ tự dạt sang bên khi thấy dòng người bước ra.
Hai người đứng dàn ngang trên thang cuốn khi bạn đang vội: "Cho em đi nhờ một chút ạ". Nếu họ không dịch, đứng yên phía sau là xong; một chuyến tàu lỡ không đáng một cú trượt chân.
Nếu có người bị xô ngã ở cửa tàu hay thang cuốn, hoặc có trẻ nhỏ bị kẹt chân, ấn nút dừng khẩn cấp của thang cuốn nếu ở ngay cạnh, báo nhân viên ga ngay. Đừng giơ điện thoại quay lại; giây phút đó cần thêm một người báo nhân viên hơn là thêm một người ghi hình.
Ở ga: việc nên làm và việc nên tránh
Tóm gọn những điểm hay vướng nhất trong một bảng để bạn nhớ khi đi tàu điện lần đầu:
| Điểm trong ga | Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Cổng soát vé | Chuẩn bị thẻ trước, qua cổng rồi đi tiếp | Dừng ngay sau cổng lục túi | Dòng người phía sau bị dồn |
| Thang cuốn | Đứng một bên, tay vịn tay thang | Đứng dàn ngang, dừng ở đầu thang | Người sau không đi được, dễ va dồn |
| Sân ga | Chờ hai bên vị trí cửa | Đứng thẳng trước cửa | Chắn dòng người bước ra |
| Cửa tàu | Đợi người xuống hết mới lên | Chen vào khi cửa vừa mở | Hai dòng người chặn nhau ở khe cửa |
| Khi cửa báo đóng | Dừng lại, chờ chuyến sau | Lao vào, lấy tay chặn cửa | Bị kẹp, tàu phải mở lại, cả tuyến trễ |
| Trong toa | Đi sâu vào trong, bám tay vịn | Tựa lưng vào cửa | Cửa có thể mở ở phía bạn đang tựa |
Về pháp lý, các tuyến tàu điện đều có nội quy riêng về an toàn trong ga và trên tàu; cố tình chặn cửa, đi vào khu vực cấm hay gây mất an toàn có thể bị xử lý theo nội quy và quy định hiện hành. Mức cụ thể do văn bản hiện hành quy định, bạn tra trên cổng thông tin chính thức hoặc bảng nội quy ở ga.
Câu hỏi thường gặp
Đứng bên phải thang cuốn có phải là quy định bắt buộc không?
Không phải mọi nơi đều bắt buộc, đó chủ yếu là thói quen chung để chừa lối cho người cần đi nhanh. Có ga khuyến khích đứng yên cả hai bên cho an toàn. Hãy làm theo thông báo của ga và theo dòng người phía trước.
Đứng gần cửa trong toa có cần bước ra ngoài khi tàu dừng không?
Ở ga đông và khi có nhiều người cần xuống, bước hẳn ra sân ga sát cửa rồi lên lại sau cùng giúp người trong toa xuống nhanh. Ở ga vắng thì chỉ cần nghiêng người sang một bên.
Cửa tàu báo đóng mà mình còn cách vài bước thì có nên chạy không?
Không nên. Cửa tự động đóng theo thời gian, chạy vào lúc đó dễ bị kẹp hoặc ngã ở khe cửa, tàu phải mở lại làm trễ cả chuyến. Tàu điện thường có chuyến kế tiếp sau vài phút.
Mang xe đẩy em bé thì đi thang cuốn hay thang máy?
Đi thang máy. Xe đẩy trên thang cuốn rất dễ lật hoặc tuột tay, nguy hiểm cho bé và người phía sau. Nếu ga đông, thang máy có thể phải chờ lâu hơn, nhưng an toàn hơn hẳn.
Thấy người khiếm thị ở sân ga có nên tới giúp không?
Nên hỏi trước "anh có cần em hỗ trợ không ạ", đừng tự nắm tay hay kéo họ. Nếu họ cần, để họ đặt tay lên khuỷu tay bạn và đi chậm, báo trước khe cửa và bậc. Báo nhân viên ga nếu cần hỗ trợ thêm.
Lỡ để rơi đồ xuống đường ray thì làm gì?
Tuyệt đối không tự xuống lấy. Báo ngay nhân viên ga, nói rõ vị trí cửa và món đồ. Nhân viên có cách lấy an toàn vào lúc thích hợp mà không ảnh hưởng tới tàu chạy.