Ở phòng bệnh chung, chuẩn mực là coi cả phòng như một căn nhà nhiều người đang ốm: nói nhỏ, tắt chuông, đèn ban đêm chỉ bật đèn nhỏ, đồ đạc gọn trong phần giường của mình, đồ ăn có mùi để ra ngoài, nhà vệ sinh chung dùng xong để sạch. Người bệnh nào cũng cần ngủ, và một người nhà biết giữ gìn có thể làm cả phòng dễ thở hơn nhiều.
Người đọc bài này thường không phải người bệnh mà là người trông: con gái trông mẹ mổ ruột thừa, chồng trông vợ sinh, cháu trông ông nằm viện cả tháng. Ban ngày ngồi ghế nhựa, ban đêm trải chiếu dưới gầm giường, ăn cơm hộp, sạc điện thoại ở ổ cắm chung. Sống chung như thế với năm bảy gia đình lạ, chuyện nhỏ nào cũng dễ thành va chạm: chiếc chuông báo thức, ánh đèn điện thoại lúc hai giờ sáng, mùi sầu riêng, túi đồ lấn sang giường bên.
Vì sao phòng bệnh chung cần luật riêng
Giấc ngủ ở đây là thuốc. Người bệnh ngủ chập chờn vì đau, vì truyền dịch, vì điều dưỡng vào đo huyết áp lúc nửa đêm. Mỗi tiếng động thêm vào là thêm một lần giật mình. Người nhà khoẻ có thể ngủ bù ở nhà, người bệnh thì không có chỗ nào khác để ngủ.
Lối đi là đường cấp cứu. Khi có người trở nặng, điều dưỡng cần đẩy xe, kéo máy, đưa băng ca vào trong vài giây. Túi đồ, ghế, chiếu để giữa lối là thứ cản đường đúng lúc gấp nhất.
Vệ sinh chung là phòng lây chung. Nhà vệ sinh, bồn rửa, thùng rác dùng chung cho cả phòng có người vừa mổ, người tiêu chảy, người đang sốt. Một bồn rửa còn đọng thức ăn hay một nắp bồn cầu bẩn là cách nhanh nhất để mầm bệnh đi từ giường này sang giường khác.
Riêng tư ở đây rất mỏng. Chỉ một tấm rèm, có khi không có rèm, ngăn giữa người đang thay băng và người lạ. Người nhà nhìn đi chỗ khác, không bàn tán bệnh của giường bên, là giữ cho người khác một chút kín đáo trong lúc họ không tự giữ được.
Âm thanh và ánh sáng: những chi tiết làm được ngay
Tiếng ồn và ánh sáng là hai thứ người cùng phòng khó chịu nhất mà người gây ra ít để ý nhất. Danh sách này làm theo được từ tối nay:
- Điện thoại để rung, không để chuông. Báo thức đặt rung hoặc dùng đồng hồ đeo tay. Nghe gọi thì bước ra hành lang, nói ngắn; gọi video với cả nhà ở quê thì ra hẳn khu cầu thang hoặc sảnh.
- Xem phim, nghe nhạc bằng tai nghe, kể cả ban ngày. Người bệnh nằm cạnh có thể đang cố ngủ sau một đêm đau.
- Ban đêm chỉ dùng đèn nhỏ. Cần tìm đồ thì dùng đèn pin điện thoại chiếu xuống thấp, quay về phía giường mình. Không bật đèn trần lúc khuya nếu điều dưỡng không yêu cầu.
- Màn hình điện thoại để tối, nằm quay mặt vào tường khi lướt điện thoại đêm; ánh sáng xanh trong phòng tối rọi rất xa.
- Nói chuyện với người bệnh bằng giọng đủ cho hai người nghe. Bàn chuyện tiền nong, chuyện nhà, chuyện giận nhau thì để lúc ra ngoài.
- Giờ nghỉ trưa và sau khoảng chín, mười giờ tối là lúc cả phòng cố ngủ; dọn dẹp, sắp xếp đồ, gói ghém làm trước giờ đó.
Ngoại lệ dễ hiểu: người bệnh nặng thở khó, trẻ con đau khóc, người già lẫn gọi to. Đó là tiếng ồn không ai muốn, cả phòng nên thông cảm cho nhau.
Đồ đạc, ăn uống và vệ sinh chung
Phần này dễ thành va chạm nhất vì không có vạch kẻ nào giữa giường này với giường kia. Một nếp làm gọn từ ngày đầu tiên sẽ đỡ phải nói về sau:
- Đồ đạc gom vào tủ đầu giường và gầm giường của mình; túi lớn để dưới gầm, không để ra lối đi, không treo lên thành giường bên.
- Ổ cắm chung thì mỗi nhà một chỗ, sạc xong rút ra nhường người khác. Cần cắm lâu thì hỏi: "Em cắm nhờ một tiếng được không chị?"
- Đồ ăn nặng mùi như sầu riêng, mắm, đồ chiên, mì có gói gia vị đậm thì ăn ở khu căng tin hoặc hành lang được phép; vỏ, hộp cơm bỏ thùng rác ngay, buộc túi lại.
- Không phơi quần áo, khăn ướt lên thành giường, cửa sổ, lan can trong phòng; hỏi điều dưỡng chỗ phơi hoặc mang về nhà giặt.
- Nhà vệ sinh dùng xong xả nước, lau chỗ bắn nước, không để bô, chậu, khăn của nhà mình lại trong đó. Rửa bô, đổ dịch thì làm đúng chỗ khoa chỉ.
- Chiếu, ghế xếp ban đêm trải sát giường mình, sáng ra cuộn lại sớm trước giờ bác sĩ đi buồng.
- Rác y tế như bông băng, kim, ống truyền không tự bỏ vào thùng rác thường; để nguyên chỗ hoặc gọi điều dưỡng.
Khi có việc phải nhờ giường bên, như trông hộ người bệnh vài phút để đi mua cơm, hãy hỏi rõ và quay lại đúng hẹn. Nhờ qua nhờ lại vài lần, phòng chung thành chỗ người ta biết nương nhau.
Những lúc khó: ca nặng, người già lẫn, trẻ nhỏ và giờ khuya
Khi giường bên có người trở nặng: người nhà các giường khác lùi về chỗ mình, dọn lối, không đứng xem, không hỏi han dồn dập. Điều dưỡng cần chỗ và cần im để làm. Sau đó, nếu thân, một câu hỏi nhỏ với người nhà của họ là đủ.
Khi có người bệnh mất trong phòng: giữ yên lặng, tắt mọi âm thanh, nhường không gian cho gia đình họ. Không chụp, không nhắn kể cho người khác nghe kèm chi tiết. Đây là lúc cả phòng cùng giữ một chút tôn trọng cho người vừa đi.
Người già lẫn, hay gọi, hay muốn bước xuống giường: người nhà của cụ nên ngủ sát, buộc thành giường đúng cách điều dưỡng hướng dẫn. Người nhà giường khác thấy cụ định đứng dậy một mình thì gọi người nhà cụ hoặc điều dưỡng, không tự kéo, tự đỡ vì dễ làm cụ ngã.
Phòng có trẻ nhỏ: trẻ khóc là chuyện của bệnh, không phải lỗi của bố mẹ. Bố mẹ bế con ra hành lang khi có thể; người cùng phòng nhịn một chút. Khi người lớn trong phòng ồn, nghĩ thêm rằng có một em bé đang cần ngủ.
Phòng đông quá tải, nằm ghép: chỗ chật tới mức không có lối. Lúc đó càng cần gọn hơn: mỗi nhà một túi, ban đêm thay nhau ngủ để bớt người nằm dưới sàn, nhường chỗ gần nhà vệ sinh cho người bệnh khó đi lại.
Khi người nhà giường bên làm phiền cả phòng
Nói lần đầu bằng giọng hỏi, không phải giọng trách, và nói riêng với họ chứ không nói to trước cả phòng: "Anh ơi, mẹ em mới ngủ được, anh để chuông nhỏ giúp em được không?" Phần lớn người ta xin lỗi ngay, vì họ thật sự không biết.
Lần thứ hai nói rõ hơn, kèm lý do chung: "Chị thông cảm, cả phòng mấy bác mới mổ, mình xem điện thoại bằng tai nghe cho các bác nghỉ." Nếu vẫn tiếp diễn, hoặc chuyện lớn hơn như hút thuốc trong phòng, uống rượu, đông người ở lại quá đêm, cãi nhau, thì báo điều dưỡng trực. Giữ trật tự khoa là việc của họ, họ có nội quy và có quyền nhắc.
Có những chuyện nên để qua: người nhà lỡ làm rơi đồ, người bệnh rên vì đau, gia đình khóc khi nhận tin xấu. Có những chuyện không nên làm dù đang bực: chụp ảnh, quay video giường bên để than lên mạng; kể bệnh tình của họ trong nhóm chat. Người trong ảnh đang ở lúc yếu nhất đời họ.
Khi chính mình là người làm phiền
Chuông điện thoại réo lúc nửa đêm: tắt ngay, nói nhỏ về phía các giường "Em xin lỗi cả nhà." Không cần giải thích là người nhà ở quê gọi. Lỡ để đồ lấn sang giường bên hay chiếm ổ cắm lâu: dọn ngay khi nhận ra, kèm một câu "em xin lỗi, em không để ý".
Lỡ to tiếng với người bệnh trong lúc mệt, căng thẳng, chuyện rất thường gặp với người trông bệnh lâu ngày: ra ngoài hít thở, quay vào nói nhỏ với người bệnh, và nếu cả phòng nghe thấy thì chỉ cần cúi đầu với họ một chút. Mọi người ở đó đều đang chịu áp lực giống nhau, họ hiểu.
Trước khi xuất viện, dọn sạch chỗ của mình, lau tủ đầu giường, bỏ rác, trả ghế mượn, chào các giường còn lại. Nhiều gia đình nhớ nhau rất lâu chỉ vì người nhà giường bên đã sống tử tế với mình những ngày khó nhất.
Nên, tránh và vì sao trong phòng bệnh chung
Bảng đối chiếu nhanh cho người mới vào trông bệnh:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Điện thoại để rung, nghe gọi ngoài hành lang | Để chuông to, nói điện thoại tại giường | Người bệnh ngủ chập chờn, giật mình là mất giấc |
| Đèn nhỏ, đèn pin chiếu thấp ban đêm | Bật đèn trần lúc khuya | Cả phòng bị đánh thức vì một nhà |
| Đồ gọn dưới gầm và tủ đầu giường | Túi để giữa lối, treo lên giường bên | Lối đi là đường xe đẩy, băng ca khi cấp cứu |
| Ăn đồ nặng mùi ở ngoài phòng | Bóc sầu riêng, mắm trong phòng | Người buồn nôn sau mổ, sau hoá trị rất nhạy mùi |
| Dọn nhà vệ sinh sau khi dùng | Để bô, chậu, khăn nhà mình trong đó | Vệ sinh chung là nơi lây bệnh nhanh nhất |
| Báo điều dưỡng khi có chuyện lớn | Quay clip giường bên đăng lên mạng | Người bệnh đang ở lúc yếu nhất, không đáng bị bêu |
Mỗi khoa có nội quy riêng về số người nhà được ở lại qua đêm, giờ ra vào, chỗ nấu nướng, chỗ phơi đồ. Ngày đầu nhập viện, hỏi điều dưỡng một lần cho rõ rồi làm theo; khi được nhắc, đừng coi đó là bị làm khó, vì họ đang giữ nếp chung cho mấy chục con người sống trong vài phòng nhỏ.
Hút thuốc trong khuôn viên bệnh viện là điều bị cấm ở hầu hết nơi khám chữa bệnh; mức xử lý cụ thể do văn bản hiện hành quy định, nếu cần biết rõ thì tra cổng thông tin chính thức. Cách đơn giản nhất là không hút trong suốt thời gian trông bệnh, hoặc ra hẳn khu vực được phép bên ngoài cổng.
Câu hỏi thường gặp
Trông người nhà ở phòng bệnh chung cần mang gì cho gọn?
Một túi vừa phải gồm quần áo thay, khăn, đồ vệ sinh cá nhân, ca cốc, tai nghe, ổ sạc, một chiếc chiếu mỏng nếu khoa cho nằm. Tránh mang nồi niêu, đồ đạc lỉnh kỉnh vì không có chỗ để mà lấn sang giường khác.
Người nhà giường bên nói chuyện điện thoại to thì nhắc thế nào?
Nói riêng với họ, giọng hỏi: "Anh ơi, mẹ em mới ngủ, anh ra hành lang nghe giúp em được không?" Nếu nhắc hai lần không được hoặc ồn kéo dài lúc khuya thì báo điều dưỡng trực để họ nhắc theo nội quy khoa.
Có được ăn uống trong phòng bệnh không?
Thường người bệnh và người nhà vẫn ăn tại giường, nhưng nên tránh món nặng mùi và dọn rác ngay sau khi ăn. Đồ chiên, mắm, sầu riêng nên ăn ở căng tin hoặc chỗ khoa cho phép để không làm người cùng phòng buồn nôn.
Ban đêm người nhà nên ngủ ở đâu trong phòng bệnh chung?
Ở chỗ khoa cho phép, thường sát giường người bệnh nhà mình, không trải chiếu ra lối đi giữa các giường. Sáng sớm cuộn chiếu lại trước giờ bác sĩ đi buồng để lối đi thông thoáng cho xe thuốc và điều dưỡng.
Có nên hỏi người nhà giường bên về bệnh của họ không?
Chỉ hỏi chung chung như "bác hôm nay đỡ chưa" nếu đã quen. Không hỏi chi tiết bệnh gì, mổ thế nào, chi phí bao nhiêu; nếu họ muốn kể thì nghe, và không kể lại chuyện của họ với người khác.
Người già giường bên định tự xuống giường thì có nên đỡ không?
Nên gọi ngay người nhà của cụ hoặc điều dưỡng thay vì tự kéo, tự đỡ, vì người không quen dễ làm cụ ngã hay tuột dây truyền. Trong lúc chờ, đứng gần, nói nhỏ để cụ ngồi yên tại chỗ.