Mua vé trẻ em thì khai đúng tuổi, đúng chiều cao của con; con sát mốc thì để nhân viên đo, và đừng dặn con "ai hỏi thì nói con năm tuổi". Khoản chênh lệch giữa vé trẻ em và vé người lớn thường không lớn, nhưng bài học con nhận được từ chuyện đó thì lớn hơn nhiều.
Tình huống quen: cả nhà đi khu vui chơi, đi bể bơi, đi xe khách về quê, ăn buffet cuối tuần. Bảng giá ghi trẻ dưới một mét hoặc dưới sáu tuổi được miễn hay giảm. Con vừa qua mốc vài phân, vừa sinh nhật tháng trước. Người lớn bên cạnh nói nhỏ "khai bớt một tuổi đi, ai biết". Chuyện tưởng như mẹo tiết kiệm, nhưng đứa trẻ đứng ngay đó nghe hết.
Vì sao vé trẻ em có mốc tuổi và chiều cao
Mốc vé trẻ em không đặt ra cho vui. Ở khu vui chơi, chiều cao gắn với an toàn: một trò chơi chỉ cho trẻ trên một mức nào đó vì dây đai, thanh chắn được thiết kế theo vóc người. Khai sai chiều cao để con được vào trò không hợp, hay ngược lại để con chơi khu dành cho trẻ nhỏ hơn, là đặt con hoặc trẻ khác vào chỗ không an toàn.
Trên xe khách, tàu, vé gắn với chỗ ngồi, chỗ nằm và quyền lợi của hành khách. Trẻ có vé đúng loại thì có chỗ đúng cho mình, và quyền lợi của hành khách khi có sự cố cũng gắn với tấm vé đó. Ở bể bơi, buffet, mốc vé phản ánh lượng nước, lượng đồ ăn, công trông coi mà người bán phải bỏ ra.
Còn một lý do nữa ít ai nói: công bằng với những gia đình khác. Người khai đúng trả đủ, người khai gian trả ít hơn cho cùng một dịch vụ. Nếu ai cũng khai gian, nơi bán vé sẽ siết lại: bắt xuất trình giấy tờ, tăng giá chung, và người thật thà chịu thiệt.
Điều con học được từ một câu dặn "nói bớt tuổi đi"
Trẻ nhỏ học về trung thực chủ yếu bằng cách nhìn người lớn. Khi bố mẹ dặn con nói sai tuổi để được giảm giá, con nhận được hai thông điệp cùng lúc: nói dối là bình thường nếu có lợi, và bố mẹ làm vậy được thì con cũng làm được.
Con không phân biệt được "nói dối nhỏ để tiết kiệm" với "nói dối để khỏi bị mắng". Vài năm sau, khi con giấu điểm kém hay nói dối về chỗ đi chơi, câu "con học ở đâu" có khi đã có lời đáp từ ngày đứng ở quầy vé.
Ngược lại, một lần bố mẹ nói với con "Con cao hơn một mét rồi, con lớn rồi nên mình mua vé như người lớn nhé" lại là lần con thấy mình lớn lên được công nhận. Nhiều trẻ còn tự hào vì được mua vé người lớn. Bài học trung thực đi cùng niềm vui, không đi cùng sự lén lút.
Trẻ lớn hơn một chút còn để ý cả chuyện bố mẹ có giữ lời với chính quy định không. Một gia đình xếp hàng đúng, mua vé đúng, đứng sau vạch vàng đúng, là đang dạy con một cách sống mà không cần nói thành lời.
Làm đúng ở quầy vé
Vài bước gọn để không phải đứng nghĩ ở quầy:
- Trước khi đi, xem bảng giá trên trang thông tin chính thức hoặc hỏi trước nơi đó tính vé trẻ em theo tuổi hay chiều cao, mốc là bao nhiêu.
- Mang theo giấy tờ có ngày sinh của con nếu nơi đó tính theo tuổi, nhất là khi con cao lớn hơn so với tuổi.
- Con sát mốc chiều cao thì chủ động nhờ nhân viên đo: "Bé nhà em cao sát mốc, em nhờ chị đo giúp xem tính vé nào."
- Để con đứng thẳng tự nhiên khi đo, không bảo con khom người, không đo khi con đang đi đôi giày đế dày rồi bảo cởi ra chỉ để được giảm.
- Không chắc thì mua vé loại cao hơn. Khoản chênh nhỏ đổi lại sự thoải mái cả buổi, không ai phải căng thẳng mỗi lần qua cổng soát vé.
Với xe khách, tàu: hỏi rõ trẻ ở mức tuổi nào thì cần vé riêng, có ghế riêng hay ngồi cùng người lớn. Mua vé có ghế riêng cho trẻ lớn giúp cả con lẫn người ngồi cạnh dễ chịu hơn trên chặng dài.
Ca khó và ngoại lệ
Con cao vượt mốc nhưng tuổi còn nhỏ. Theo quy định của nơi đó: có nơi tính theo chiều cao, có nơi theo tuổi. Nếu tính theo tuổi, mang giấy tờ để chứng minh, đó là quyền chính đáng của mình.
Con sinh nhật đúng mấy hôm trước. Đã qua mốc thì tính theo mốc mới. Khai đúng cũng là cách cho con thấy sinh nhật đi kèm những thay đổi thật.
Trẻ khuyết tật, người cao tuổi có ưu đãi. Nhiều nơi có giá riêng cho người khuyết tật, người cao tuổi. Mang giấy tờ liên quan, hỏi rõ tại quầy. Không ai phải ngại khi dùng ưu đãi dành cho mình.
Người lớn trong nhà ép khai bớt tuổi cho cháu. Đáp nhẹ, đừng cãi trước mặt con: "Thôi bà ơi, cháu lớn rồi, mua vé đúng cho cháu đi, cũng không chênh bao nhiêu." Rồi tự mình ra quầy mua.
Nhân viên không đo, không hỏi. Vẫn khai đúng. Việc người khác không kiểm tra không làm thay đổi tuổi thật của con.
Bị nhân viên nghi khai sai dù mình khai đúng. Đừng phật ý. Đưa giấy tờ hoặc để con đo lại, nói nhẹ: "Chị cứ đo lại giúp em, em khai đúng tuổi bé." Nhân viên đang làm đúng việc của họ, và việc kiểm tra kỹ cũng bảo vệ những gia đình khai thật như mình.
Khi thấy gia đình khác khai gian
Ở quầy vé, đôi khi mình nghe gia đình đứng trước dặn con nói bớt tuổi, hay thấy một đứa trẻ cao lớn được bảo khom người khi đo. Đó không phải là việc của mình để can thiệp. Mình không biết hoàn cảnh của nhà họ, không phải nhân viên soát vé, và một câu nhắc giữa đông người sẽ làm cả người lớn lẫn đứa trẻ xấu hổ.
Nếu chuyện đó ảnh hưởng tới an toàn, ví dụ một bé quá thấp được cho lên trò chơi có giới hạn chiều cao, thì báo nhân viên vận hành trò chơi bằng một câu ngắn, không chỉ mặt ai: "Anh xem lại giúp, hình như có bé chưa đủ chiều cao cho trò này." Nhân viên sẽ biết cách kiểm tra, và an toàn của đứa trẻ quan trọng hơn chuyện ai mua vé gì.
Còn lại, không quay clip, không đăng lên nhóm "bóc" nhà người ta. Việc mình làm đúng với con mình đã là đủ.
Khi chính mình đã lỡ khai sai
Có người quen mồm khai theo tuổi cũ của con, hoặc lúc đông khách vội mua đại vé trẻ em. Nhận ra rồi thì quay lại quầy bù chênh lệch: "Lúc nãy em mua nhầm vé trẻ em cho bé, bé nhà em đã qua mốc rồi, em bù tiền giúp chị." Nhân viên thường bất ngờ rồi vui vẻ làm ngay.
Nếu đã về nhà, không còn bù được, thì nói chuyện với con một cách tự nhiên: "Hôm nay mẹ mua nhầm vé cho con, lần sau mình mua đúng nhé." Thừa nhận nhầm trước mặt con cũng là một bài học, có khi còn quý hơn việc chưa từng nhầm.
Lần sau, ghi chiều cao mới nhất của con vào điện thoại sau mỗi lần đo ở nhà, và xem bảng giá trước khi đi. Ít phải quyết định vội ở quầy thì ít nhầm.
Nếu chính con hỏi "Sao hôm trước mình mua vé trẻ em mà hôm nay lại mua vé người lớn?", đó là dịp để giải thích bằng sự thật đơn giản: con lớn lên, cao hơn, nên vé cũng đổi. Không cần giấu, cũng không cần biến thành bài giảng.
Trên xe khách, tàu đường dài: vé đúng là chỗ ngồi đúng
Trẻ ngồi lòng người lớn suốt chặng dài. Với trẻ nhỏ thì bình thường, nhưng trẻ đã lớn mà ngồi lòng, chen giữa hai ghế, là lấn sang chỗ của người bên cạnh suốt mấy tiếng. Mua vé có ghế riêng khi con đã tới mức cần vé là để con ngồi thoải mái và không ai phải co người.
Giường nằm, ghế ngả trên xe khách. Hai người lớn một trẻ lớn trên một giường hẹp là chật cho cả ba và phiền người nằm sát vách. Nếu con đã quá mốc vé, mua riêng cho con một chỗ.
Chặng ngắn, xe trống. Có khi tài xế, phụ xe bảo cứ cho bé ngồi ghế trống. Đó là lòng tốt của họ, nhận và cảm ơn. Khác với việc mình tự khai sai để được ghế miễn phí.
Trẻ đi tàu, xe một mình hoặc với người lớn khác. Hỏi trước quy định về trẻ đi kèm, mang theo giấy tờ của con. Vé đúng tên, đúng tuổi giúp mọi việc ở bến, ở ga diễn ra nhanh hơn khi cần đối chiếu.
Khai vé cho con: nên và tránh
Vài lựa chọn thường gặp và lý do:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Khai đúng tuổi, đúng chiều cao | Dặn con nói bớt tuổi | Con học nói dối có lợi là bình thường |
| Nhờ nhân viên đo khi sát mốc | Bảo con khom người, cởi giày | Đo đúng là chuyện của cả hai bên, không phải mẹo |
| Mang giấy tờ khi con cao hơn tuổi | Cãi nhau tay đôi ở quầy | Giấy tờ giải quyết nhanh, không ai mất mặt |
| Tôn trọng giới hạn chiều cao của trò chơi | Cho con lên trò chưa đủ chiều cao | Mốc chiều cao gắn với dây đai, thanh chắn an toàn |
| Bù tiền nếu lỡ mua nhầm | Coi như xong vì đã qua cổng | Đúng là đúng cả khi không ai kiểm tra |
Khoản tiền chênh lệch giữa hai loại vé, cộng cả năm, thường chỉ bằng vài bữa ăn sáng. Điều con giữ lại từ những lần đứng ở quầy vé cùng bố mẹ thì theo con lâu hơn rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Con cao sát mốc vé trẻ em thì nên mua vé nào?
Nhờ nhân viên đo cho rõ và mua theo kết quả đo. Nếu vẫn không chắc, mua vé loại cao hơn để cả buổi không phải lo lắng mỗi lần qua cổng soát vé.
Khai bớt tuổi cho con để được giảm giá có sao không?
Khoản tiền thì nhỏ, nhưng con học được rằng nói dối có lợi là bình thường. Với trò chơi có giới hạn chiều cao, khai sai còn có thể đặt con vào chỗ không an toàn.
Con cao hơn tuổi thì có được mua vé theo tuổi không?
Tuỳ quy định từng nơi. Nếu nơi đó tính theo tuổi, mang giấy tờ có ngày sinh của con để chứng minh. Nếu tính theo chiều cao thì làm theo mốc chiều cao.
Người lớn trong nhà bảo khai bớt tuổi cho cháu thì nói sao?
Nói nhẹ, không cãi trước mặt con, kiểu cháu lớn rồi mua vé đúng cho cháu đi, cũng không chênh bao nhiêu. Rồi tự mình ra quầy mua, để chuyện qua nhanh mà không ai phải mất lòng.
Thấy nhà khác khai gian vé trẻ em có nên nhắc không?
Thường thì không phải việc của mình. Chỉ khi liên quan an toàn như trẻ chưa đủ chiều cao lên trò chơi thì báo nhân viên vận hành một câu ngắn, không chỉ mặt ai.
Lỡ mua nhầm vé trẻ em cho con đã quá mốc thì làm gì?
Quay lại quầy bù chênh lệch nếu còn ở đó. Nếu đã về, nói tự nhiên với con là bố mẹ mua nhầm và lần sau sẽ mua đúng. Con thấy người lớn nhận nhầm cũng là một bài học tốt.