Giữ cửa thang máy cho người đến sau là việc tử tế khi người đó chỉ còn vài bước, và chỉ nên giữ bằng nút mở cửa trên bảng điều khiển, không chặn bằng tay, chân hay đồ vật; người đó còn xa, thang đã đông hoặc có người trong thang đang vội thì để thang đi. Người đến sau chờ chuyến kế tiếp là bình thường.
Ai cũng từng thấy cảnh này: cửa thang đang khép thì một bàn tay thò vào chặn, hoặc một người đứng trong thang giữ nút mở cửa mười mấy giây chờ người bạn còn đang dắt xe ở hầm. Người đến sau thì biết ơn, còn những người khác trong khoang lặng lẽ nhìn đồng hồ. Ranh giới giữa tử tế với người này và bất tiện cho người kia nằm ở vài giây và ở cách giữ cửa.
Vì sao giữ cửa cũng cần có chừng mực
Thời gian là của cả khoang. Giữ cửa năm giây cho một người đang chạy tới thì ai cũng vui lòng. Giữ hai mươi giây cho người còn ở cuối hành lang thì tám người trong khoang cùng chờ, và người đang đứng chờ ở các tầng trên cũng chờ theo. Lòng tốt với một người không nên trả bằng thời gian của nhiều người khác.
Cảm biến cửa không phải để chặn bằng tay. Cửa thang có cảm biến để dừng khi gặp vật cản, nhưng cảm biến không phủ kín mọi điểm. Thò tay hay chân vào khe cửa đang khép là dựa vào một hệ thống an toàn để làm việc nó không được thiết kế cho. Trẻ nhỏ nhìn người lớn làm vậy rồi bắt chước, đó mới là chỗ đáng lo.
Chặn bằng đồ vật làm hỏng thang. Dùng xe đẩy, thùng hàng hay chiếc ghế chặn cửa để vận chuyển đồ là cách nhiều người hay làm. Thang bị giữ quá lâu có thể báo lỗi, ngừng phục vụ, và cả toà nhà mất một thang trong giờ đông.
Người đến sau cũng có quyền không muốn bị chờ. Có người thấy ngại khi biết cả khoang đang chờ mình, phải chạy vội, có khi vấp ngã. Một cái giữ cửa vừa phải là giúp; một cái giữ cửa quá lâu đôi khi lại thành áp lực.
Giữ cửa đúng cách, từng chi tiết
Khi thấy có người đang đi về phía thang:
- Ước lượng khoảng cách. Người đó ở trong vòng vài bước, tới trong khoảng năm giây thì giữ. Còn ở xa hơn, đang dắt xe ở bãi, đang nói chuyện với ai đó thì không giữ.
- Dùng nút mở cửa trên bảng điều khiển. Đây là nút có hình hai mũi tên quay ra ngoài. Ấn giữ hoặc ấn lại khi cửa bắt đầu khép. Không thò tay, không đưa chân, không đẩy túi vào khe cửa. Ở một số thang, ấn nút gọi ở bên ngoài cũng làm cửa mở lại, nên người đang tới có thể tự ấn khi tới nơi; người bên trong không cần làm gì thêm.
- Nếu không đứng gần bảng nút, nói với người đứng gần: "Anh giữ cửa giúp chị kia một chút ạ."
- Khi người ta vào rồi, hỏi tầng và bấm hộ. "Chị lên tầng mấy ạ?" Người đến sau thường đang xách đồ, bấm hộ là trọn vẹn.
- Không ai đang tới thì bấm nút đóng cửa để thang chạy. Đứng nhìn ra hành lang chờ "xem có ai không" là không cần thiết.
- Khi mình là người đến sau mà thấy cả khoang đông, có thể ra hiệu "Mọi người cứ đi trước ạ". Người ta sẽ nhẹ lòng hơn là phải giữ cửa cho mình.
Năm giây là con số dễ nhớ. Nhiều người tự đếm thầm: cửa đã khép, có người cách vài bước, ấn mở cửa một lần; nếu sau đó họ vẫn chưa tới thì để thang đi.
Bấm tầng hộ và những phép nhỏ quanh bảng nút
Bảng nút là chỗ cả khoang dùng chung, và người đứng cạnh nó tự nhiên có một vai trò nhỏ:
- Đứng gần bảng nút thì nhận việc bấm hộ. Người đi vào sau, người ở sâu bên trong chỉ cần nói tầng.
- Không bấm thừa tầng. Bấm nhầm thì nhiều thang cho huỷ bằng cách ấn lại nút đó; không huỷ được thì nói một câu "Em bấm nhầm, xin lỗi mọi người".
- Trẻ nhỏ thích bấm nút: cha mẹ cho con bấm đúng tầng nhà mình, không để con bấm cả dãy nút. Mỗi nút thừa là một lần dừng cho cả khoang.
- Đi xuống tầng hầm, nhớ kiểm tra người khác có đi sảnh không trước khi bấm thẳng xuống hầm, nếu thang có chế độ đi thẳng.
- Nút báo động và nút gọi cứu hộ chỉ dùng khi thang thật sự gặp sự cố. Bấm thử cho vui hay để giục ai đó là làm phiền người trực.
Những phép nhỏ này không ai viết ra trong nội quy, nhưng làm đúng thì khoang thang chạy trơn, ai cũng tới nơi sớm hơn một chút.
Lúc nào nên để thang đi, kể cả khi thấy có người đang tới
Có những lúc không giữ cửa mới là đúng. Khi thang đã đầy hoặc gần đầy, giữ cửa cho thêm một người là đẩy cả khoang tới ngưỡng quá tải. Khi người đến sau còn ở xa, cả khoang phải chờ quá lâu. Khi người đến sau đi cùng nhiều đồ cồng kềnh như xe đạp, thùng hàng lớn, thì họ cần một chuyến thang riêng hơn là chen vào khoang đang có người.
Ngoài ra còn những lúc trong thang có người đang có việc gấp: người bế con đang khóc, người đang đưa người thân đi khám, người đang gọi điện báo việc khẩn. Thấy vậy thì để thang đi, không cần áy náy.
Có một ngoại lệ đáng giữ cửa lâu hơn: người già đi chậm, người chống nạng, người ngồi xe lăn đang hướng về thang. Lúc đó, nếu trong thang còn chỗ, giữ thêm vài giây hoặc ra hẳn ngoài giữ cửa và hỏi "Bác có cần cháu giúp không ạ" là việc mà người trong khoang thường đều đồng ý.
Ở toà nhà có nhiều thang chạy song song, chuyện để thang đi càng nhẹ nhàng: thang bên cạnh thường tới chỉ sau vài chục giây. Ở toà nhà chỉ có một hai thang, chuyến sau có thể lâu hơn, nên người trong khoang dễ thông cảm khi mình giữ thêm chút ít. Nhìn số tầng của các thang khác trên bảng hiển thị ở sảnh là đủ biết người đến sau phải chờ lâu hay không, và từ đó quyết định giữ hay để thang đi.
Khi người khác chặn cửa bằng tay, chân hoặc giữ thang quá lâu
Người chặn cửa bằng tay thường nghĩ đó là cách nhanh nhất, không nghĩ tới chuyện an toàn. Câu nhắc nên hướng về cách làm, không phải về con người: "Anh bấm nút này cho chắc ạ, chặn tay dễ bị kẹt." Nói kèm cử chỉ chỉ vào nút mở cửa là người ta hiểu ngay.
Khi ai đó giữ thang quá lâu để chờ người quen, một câu nhẹ là đủ: "Anh ơi, mọi người đang vội, hay mình để thang đi rồi bạn anh đi chuyến sau ạ." Nếu người đó vẫn giữ, để qua; một lần chờ thêm không đáng một cuộc tranh cãi trong khoang kín.
Trường hợp thang thường xuyên bị chặn để chuyển đồ, chuyển nhà, giao hàng vào giờ cao điểm, thì đó là chuyện của nội quy toà nhà. Báo ban quản lý hoặc bảo vệ để họ sắp xếp giờ vận chuyển, khoá một thang riêng cho việc chuyển đồ. Không chụp ảnh người chặn thang đăng lên nhóm cư dân; ban quản lý cần biết giờ và tầng, không cần biết mặt.
Khi chính mình là người giữ cửa quá lâu hoặc chặn bằng tay
Nếu mình lỡ giữ cửa chờ một người hoá ra còn xa, cách gỡ đơn giản là thả nút, để cửa đóng, nói với khoang "Xin lỗi mọi người, em tưởng chị ấy tới rồi". Người ta sẽ quên ngay.
Nếu đã quen chặn cửa bằng tay, đổi thói quen bằng cách mỗi lần bước vào thang, liếc tìm nút mở cửa trước. Nút ở mỗi thang có thể ở vị trí khác nhau; biết trước thì lúc cần không phải lúng túng rồi thò tay vào khe cửa.
Còn khi mình là người đến sau mà được giữ cửa, một câu "Cảm ơn anh" là đủ, và nếu thấy khoang đã chờ mình lâu thì bấm tầng nhanh, đứng sâu vào trong để người khác không phải lách.
Một thói quen nữa nên bỏ: đứng trong thang, thấy bạn mình còn ở xa liền gọi to "Chờ với" rồi giữ nút cho tới khi bạn tới. Với mình là chuyện của hai người, nhưng với cả khoang là thời gian chờ không ai được hỏi ý. Nếu muốn đi cùng nhau, ra ngoài đứng chờ bạn rồi cùng đi chuyến sau. Và khi đã lỡ để cả khoang chờ, bước ra khỏi thang ở tầng mình, nói thêm một câu "Cảm ơn mọi người đã chờ" cũng làm không khí nhẹ đi rất nhiều.
Giữ cửa: lúc nên và lúc không
So sánh nhanh các tình huống hay gặp:
| Tình huống | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Người đi tới còn vài bước | Ấn nút mở cửa, chờ | Chỉ vài giây, không ai thiệt |
| Người còn ở cuối hành lang hoặc ở bãi xe | Để thang đi | Cả khoang và các tầng trên phải chờ quá lâu |
| Người già, người chống nạng đi chậm | Giữ lâu hơn, hỏi có cần giúp không | Họ khó chạy theo, chờ chuyến sau vất vả hơn |
| Thang đã gần đầy | Không giữ thêm | Dễ quá tải, người đến sau cũng không có chỗ |
| Người đi tới mang đồ cồng kềnh | Để họ đi chuyến riêng | Đồ to cần khoang trống, tránh va người khác |
| Muốn giữ thang để chuyển đồ | Báo ban quản lý xin giờ, thang riêng | Không làm mất một thang của cả toà giờ đông |
Nhìn chung, giữ cửa là tử tế với người đang tới, còn để thang đi là tử tế với người đang ở trong khoang. Cả hai đều đúng, tuỳ khoảng cách và tuỳ thang đông hay vắng.
Câu hỏi thường gặp
Giữ cửa thang máy bao lâu là vừa?
Khoảng năm giây là mức dễ chấp nhận, đủ cho người đang cách vài bước bước vào. Người còn xa hơn thì để thang đi; họ sẽ chờ chuyến sau. Riêng người già, người đi lại khó khăn thì có thể giữ lâu hơn nếu thang còn chỗ.
Chặn cửa thang máy bằng tay có nguy hiểm không?
Có rủi ro. Cảm biến cửa không phủ kín mọi điểm, và tay, túi, dây đeo có thể bị kẹt. Cách an toàn là ấn nút mở cửa trên bảng điều khiển, nút có hai mũi tên hướng ra ngoài.
Thấy người đang chạy tới mà mình không đứng gần bảng nút thì làm sao?
Nhờ người đứng gần bảng nút: "Anh giữ cửa giúp một chút ạ". Không chen qua người khác để với tới nút, cũng không thò tay vào khe cửa đang khép.
Mình đến sau mà thang đông thì có nên xin giữ cửa không?
Thường không cần. Nếu thấy khoang đã đông, ra hiệu cho mọi người cứ đi trước rồi chờ chuyến sau. Người trong thang sẽ nhẹ nhõm hơn, và mình cũng không phải chạy vội.
Có nên bấm nút đóng cửa ngay khi vào thang không?
Nếu nhìn ra không thấy ai đang tới thì bấm đóng cửa là bình thường, giúp thang chạy sớm. Nếu thấy có người đang đi về phía thang trong vài bước thì chờ họ trước rồi mới đóng.
Muốn chuyển đồ đạc bằng thang máy chung cư thì nên làm thế nào?
Báo ban quản lý trước để được bố trí giờ vắng và thang dùng riêng cho vận chuyển, thường có tấm che vách. Không tự chặn cửa thang bằng đồ vật trong giờ đông người.