Đi du lịch nước ngoài, nguyên tắc chung là "vào nhà ai thì theo nếp nhà ấy": tìm hiểu trước vài quy tắc cơ bản của nơi đến, xếp hàng theo đúng cách người ở đó xếp, giữ giọng ở chỗ công cộng như phương tiện, nhà hàng, bảo tàng, hỏi trước khi chụp ảnh người, và làm theo nội quy dán tại chỗ dù nó khác thói quen ở nhà. Không có nơi nào hơn hay kém nơi nào, chỉ có những nếp sống khác nhau mà khách là người đến sau.
Tình huống: một gia đình lần đầu đi chơi nước ngoài. Ở nhà ga, cả nhà đứng dàn ngang trước cửa tàu, không để ý mọi người đang xếp thành hai hàng hai bên cửa. Trên tàu, mọi người im lặng, chỉ có tiếng cả nhà gọi nhau bàn chuyện ăn trưa. Đến nhà hàng, cả nhà đi thẳng vào chọn bàn, trong khi ở đó khách phải chờ nhân viên dẫn chỗ. Không ai trong nhà có ý xấu; ở nơi mình sống, những việc đó bình thường. Chỉ là mỗi nơi có những "luật ngầm" khác nhau, và người mới đến cần vài phút để nhận ra.
Vì sao cần tìm hiểu nếp của nơi mình đến
Lý do đầu tiên là những luật ngầm có lý do thực tế của chúng. Xếp hàng hai bên cửa tàu là để người xuống trước, tàu chạy đúng giờ. Giữ yên trên phương tiện là vì nhiều người đi làm đường xa, tranh thủ nghỉ. Chờ được dẫn bàn là để nhà hàng chia đều khách cho nhân viên phục vụ. Khi hiểu lý do, việc làm theo không còn là gò bó.
Lý do thứ hai là khách du lịch dễ bị nhìn như một nhóm, không phải từng người. Một hành động lạc nhịp của mình có thể khiến người ở đó nghĩ về cả những khách khác đến từ cùng nơi. Chuyện đó không công bằng, nhưng nó có thật, và người chịu thiệt có khi là những người đến sau mình.
Lý do thứ ba là an toàn và pháp luật. Có những việc ở nhà là bình thường mà ở nơi khác bị phạt nặng: hút thuốc ở nơi không cho phép, xả rác, ăn uống trên phương tiện, mang một số loại thực phẩm qua cửa khẩu, băng qua đường không đúng chỗ, bay thiết bị bay chụp ảnh. Không biết luật không làm mình được miễn.
Cuối cùng, tìm hiểu trước giúp chính mình thoải mái hơn. Biết trước thì không phải lúng túng, không phải xấu hổ vì bị nhắc, và chuyến đi trôi chảy hơn rất nhiều.
Chuẩn bị trước khi đi: một buổi tối là đủ
Không cần đọc cả cuốn sách hướng dẫn. Một buổi tối, tìm hiểu những điểm sau là đủ cho phần lớn chuyến đi:
- Cách xếp hàng và lên xuống phương tiện: có xếp hàng ở trạm xe buýt không, đứng bên nào trên thang cuốn, lên tàu ở chỗ nào.
- Âm lượng và điện thoại nơi công cộng: có kiêng nghe điện thoại trên tàu không, có toa yên tĩnh không.
- Ăn uống: có được ăn trên phương tiện, đi bộ vừa ăn không; nhà hàng có chờ dẫn bàn không; có thói quen tiền boa không và bao nhiêu là phổ biến.
- Trang phục ở những nơi đặc biệt: nơi thờ tự, cung điện, khu tưởng niệm thường yêu cầu che vai, che gối, bỏ mũ, giữ yên lặng.
- Hút thuốc và rác: chỗ nào được hút, có thùng rác công cộng không hay phải mang rác về; cách phân loại rác ở nơi mình ở.
- Những điều kiêng: cử chỉ tay nào bị coi là thô lỗ, chủ đề nào không nên hỏi người lạ, có nơi nào cấm chụp ảnh.
- Số khẩn cấp ở nơi đến và cách liên hệ cơ quan đại diện của nước mình, lưu sẵn trong điện thoại.
Đến nơi, cách học nhanh nhất là quan sát người địa phương vài phút: họ đứng ở đâu, nói to cỡ nào, làm gì khi vào cửa hàng. Làm theo là gần như không bao giờ sai.
Ở chỗ công cộng: những việc dễ lạc nhịp nhất
Xếp hàng theo cách của nơi đó. Có nơi xếp một hàng chung cho nhiều quầy, có nơi xếp theo vạch kẻ ở sân ga, có nơi lấy số. Nhìn trước khi đứng; không đứng chờ thay cho cả nhóm rồi gọi người nhà vào chen.
Giữ giọng ở mức chỉ người đi cùng nghe. Trên phương tiện, trong bảo tàng, nhà hàng nhỏ, ở hành lang khách sạn. Gọi nhau từ xa, gọi video bằng loa ngoài là những việc dễ khiến người xung quanh ngoái lại.
Đi bên nào, đứng bên nào. Trên vỉa hè, thang cuốn, lối đi ga tàu, mỗi nơi có chiều riêng. Dừng lại xem bản đồ, chụp ảnh thì tránh sang mép, không đứng giữa dòng người.
Hỏi trước khi chụp người. Người bán hàng, người mặc trang phục truyền thống, trẻ em, người làm nghề. Ở nhiều nơi, chụp và đăng ảnh người khác mà không xin phép bị coi là xâm phạm nghiêm trọng.
Trả tiền và cảm ơn. Học vài câu chào, cảm ơn, xin lỗi bằng tiếng địa phương. Người ở đó thường rất vui khi khách cố nói dù chưa chuẩn.
Mua sắm. Ở cửa hàng có giá niêm yết thì không mặc cả; ở chợ có thói quen mặc cả thì mặc cả nhẹ nhàng. Không mở bao bì, ăn thử khi chưa trả tiền.
Khi nếp hai bên vênh nhau: người già, trẻ nhỏ và chuyện ngoài ý muốn
Người lớn tuổi trong đoàn: ông bà có thói quen nói to, gọi nhau, ăn mang theo, khạc nhổ do bệnh. Nói trước ở nhà, nhẹ nhàng, như chuyện "ở bên đó họ hay để ý cái này", không chờ tới chỗ đông người mới nhắc. Người già nghe giải thích bằng lý do cụ thể dễ hơn nghe "phải thế này".
Trẻ nhỏ: trẻ khóc trên tàu là chuyện bình thường ở bất cứ đâu. Cha mẹ dỗ con, đưa con ra chỗ ít người nếu có thể. Dặn con không chạy trong bảo tàng, cửa hàng.
Không biết quy định, bị nhắc: cảm ơn và làm theo. Đừng cãi rằng ở nhà mình làm khác; nơi mình đứng là nơi người ta sống.
Khẩn cấp: lạc đường, mất hộ chiếu, ốm, bị móc túi: tìm nhân viên nhà ga, khách sạn, cảnh sát; gọi số khẩn cấp ở nơi đến; liên hệ cơ quan đại diện của nước mình. Lúc khẩn cấp, không ai trách giọng to hay chạy vội.
Khi cảm thấy bị đối xử không công bằng: có thể vì hiểu lầm ngôn ngữ, cũng có thể là thật. Giữ bình tĩnh, hỏi lại rõ ràng, nhờ nhân viên khác hoặc quản lý; không phản ứng gay gắt ở nơi xa nhà.
Khi người cùng đoàn làm lạc nhịp
Ở nước ngoài, người nhắc người cùng đoàn tốt nhất là chính mình, vì người địa phương thường không nói ra, chỉ khó chịu ngầm. Nhắc riêng, nhỏ, đưa lý do: "Anh ơi, ở đây trên tàu người ta giữ im lắm, mình nói nhỏ thôi." hay "Chị ơi, chỗ này họ xếp hàng bên kia, mình ra sau nhé."
Với người lớn tuổi, nói bằng giọng chia sẻ chứ không phải dạy: "Mẹ ơi, bên này họ phạt nặng vụ xả rác, mẹ đưa con cầm cho." Cầm giúp, làm giúp, thay vì để người già lúng túng giữa đường.
Thấy khách lạ, kể cả người cùng nước, làm điều không phù hợp: không phải việc của mình nhắc trừ khi việc đó gây nguy hiểm. Nếu nguy hiểm, báo nhân viên tại chỗ. Không quay video, chụp ảnh khách khác rồi đăng lên mạng với lời chê; việc đó không làm ai cư xử tốt hơn, chỉ thêm một cuộc mắng chửi.
Khi chính mình lỡ lạc nhịp
Bị nhân viên hay người địa phương nhắc: nói xin lỗi bằng tiếng địa phương hoặc tiếng Anh đơn giản, rồi làm theo. Một câu xin lỗi và nụ cười giải quyết gần như mọi tình huống nhỏ; phần lớn người địa phương biết khách không cố ý.
Lỡ chen hàng vì không biết cách xếp: lùi lại, ra cuối hàng, nói xin lỗi. Lỡ vào nhà hàng ngồi trước khi được dẫn: đứng dậy, chờ nhân viên.
Lỡ làm hỏng đồ ở khách sạn, cửa hàng: báo ngay, hỏi cách bồi thường. Nhiều nơi giải quyết rất nhanh nếu khách chủ động; giấu đi mới thành chuyện lớn.
Về pháp lý: luật ở mỗi nước khác nhau, và khách du lịch phải tuân thủ luật nơi mình đến. Những điều cơ bản nên tra từ cổng thông tin chính thức của nơi đến hoặc hỏi cơ quan đại diện; gặp chuyện liên quan tới cảnh sát, toà án thì liên hệ cơ quan đại diện và tìm luật sư ở đó, không tự xử lý.
Nên, tránh và vì sao
Gom lại những việc hay gặp khi đi du lịch nước ngoài:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Tìm hiểu cách xếp hàng, đi thang cuốn trước | Đứng dàn ngang trước cửa tàu, cửa thang | Người xuống trước, dòng người đi đúng nhịp |
| Giữ giọng trên phương tiện, trong bảo tàng | Gọi nhau từ xa, gọi video loa ngoài | Nhiều nơi coi yên tĩnh là chuẩn chung |
| Chờ nhân viên dẫn bàn nếu nơi đó làm vậy | Đi thẳng vào chọn bàn | Nhà hàng chia khách theo nhân viên phục vụ |
| Hỏi trước khi chụp người, trẻ em | Chụp cận mặt rồi đăng lên mạng | Nhiều nơi coi đó là xâm phạm riêng tư nghiêm trọng |
| Mang rác về nơi ở nếu không có thùng | Để rác trên ghế đá, chân cột | Nhiều nơi phạt nặng xả rác |
| Học vài câu chào, cảm ơn, xin lỗi | Nói to tiếng mẹ đẻ cho người ta hiểu | Người địa phương quý khách cố nói tiếng của họ |
Không cần hoàn hảo. Người địa phương thường bỏ qua những sai sót nhỏ của khách có thiện chí; điều họ để ý là mình có cố gắng làm theo nếp của họ hay không.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch nước ngoài cần tìm hiểu những gì về phong tục?
Những điểm hay gặp nhất: cách xếp hàng và lên xuống phương tiện, âm lượng nơi công cộng, ăn uống ở đâu được, tiền boa, trang phục ở nơi đặc biệt, quy định hút thuốc và rác, những cử chỉ bị coi là thô lỗ. Một buổi tối tìm hiểu là đủ.
Có cần đưa tiền boa khi đi du lịch nước ngoài không?
Tuỳ nơi. Có nơi tiền boa gần như bắt buộc, có nơi đã tính trong hoá đơn, có nơi đưa tiền boa còn bị coi là lạ. Tìm hiểu trước thói quen của nơi đến hoặc hỏi lễ tân khách sạn.
Nói chuyện to nơi công cộng ở nước ngoài có bị coi là bất lịch sự?
Ở nhiều nơi có. Trên phương tiện công cộng, trong bảo tàng, nhà hàng nhỏ, người ta thường giữ giọng chỉ đủ người đi cùng nghe. Quan sát người địa phương và nói ở mức của họ là cách đơn giản nhất.
Chụp ảnh người địa phương khi đi du lịch có cần xin phép?
Nên xin phép khi chụp cận một người, nhất là trẻ em, người bán hàng, người mặc trang phục truyền thống. Ở nhiều nơi, chụp và đăng ảnh người khác không xin phép bị coi là vi phạm quyền riêng tư.
Đi cùng bố mẹ lớn tuổi ra nước ngoài thì nhắc nhở thế nào cho khéo?
Nói trước ở nhà bằng lý do cụ thể, như ở bên đó phạt nặng chuyện xả rác hay người ta giữ im trên tàu. Khi ở ngoài, giúp bằng việc làm như cầm rác, chỉ chỗ đứng, thay vì nhắc to trước mặt người lạ.
Lỡ vi phạm quy định ở nước ngoài thì nên làm gì?
Xin lỗi, hợp tác với nhân viên hoặc cơ quan tại chỗ, không tranh cãi. Nếu sự việc nghiêm trọng, liên hệ cơ quan đại diện của nước mình ở đó và tìm luật sư địa phương, không tự xử lý.