Ở homestay cần nhớ một điều trước mọi điều khác: đây là nhà có người đang sống thật, không phải khách sạn có ca trực đêm. Giữ yên sau giờ chủ nhà dặn, dùng bếp, phòng tắm và tủ lạnh chung xong thì trả lại đúng như lúc mình nhận, ra vào cổng theo cách chủ nhà chỉ, và lúc về thì báo trước, để phòng gọn, nói một lời cảm ơn.
Tình huống quen thuộc: một nhóm bạn đặt hai phòng trong một ngôi nhà ba tầng ở vùng ven biển hoặc vùng núi. Tầng trệt là nơi gia đình chủ nhà ăn ngủ, tầng trên có thêm một cặp vợ chồng già và một gia đình có con nhỏ cũng đang thuê. Tối đầu tiên vui quá, cả nhóm ngồi bếp chung nói cười tới gần nửa đêm, để lại chồng bát trong bồn rửa, sáng ra phòng tắm chung ướt nhẹp và đầy tóc. Không ai làm gì sai tày trời, nhưng cả ngôi nhà mệt theo. Phần dưới đây đi qua từng chỗ dễ vướng, vì sao nó quan trọng, làm thế nào cho đúng, và khi người khác hay chính mình lỡ làm sai thì gỡ ra sao.
Vì sao ở homestay phải giữ ý hơn ở khách sạn
Lý do đầu tiên là vách mỏng và nhà nhỏ. Phần lớn homestay là nhà ở cải tạo lại: tường gạch đơn, cửa gỗ, cầu thang chung, phòng này sát phòng kia. Tiếng nói chuyện bình thường lúc mười một giờ đêm đi xuyên qua hai lớp cửa dễ hơn nhiều so với một khách sạn xây cách âm. Chủ nhà thường dậy rất sớm để đi chợ, nấu bữa sáng, dọn sân, nên giấc ngủ của họ bắt đầu sớm hơn khách.
Lý do thứ hai là đồ dùng chung thì ai cũng phải dùng sau mình. Một cái bếp, một bồn rửa, một tủ lạnh, đôi khi chỉ một phòng tắm cho hai ba phòng. Mình để bát bẩn qua đêm thì người dậy sớm nấu cháo cho con nhỏ không còn chỗ rửa nồi. Mình để tóc trong lỗ thoát nước thì người sau phải nhặt bằng tay. Đây là chuyện vệ sinh và công bằng, không phải chuyện khó tính.
Lý do thứ ba là an toàn của cả nhà. Nhiều homestay không có bảo vệ, cổng khoá bằng mã hoặc chìa riêng. Khách để cổng mở, đưa người lạ vào mà không báo, hay cho người ngoài biết mã cổng, là đặt tài sản và sự an toàn của chủ nhà lẫn các khách khác vào rủi ro. Cuối cùng, chủ homestay sống bằng lời nhận xét; một đêm ồn ào có thể khiến họ mất khách khác. Hiểu những lý do đó thì các quy định nghe không còn là "luật lệ" nữa.
Từ lúc đến tới lúc đi ngủ: làm đúng từng việc
Phần lớn rắc rối ở homestay tránh được nếu ngay buổi đầu mình hỏi đủ và làm theo một thứ tự đơn giản:
- Lúc nhận phòng, hỏi bốn câu: mấy giờ thì nhà bắt đầu yên tĩnh, cổng khoá lúc nào và mở bằng cách nào, bếp được dùng tới mấy giờ, đồ trong tủ lạnh chung để ở ngăn nào. Một câu hỏi lúc đầu đỡ mười lần ngại về sau.
- Đưa giấy tờ tuỳ thân khi chủ nhà hỏi. Chủ cơ sở lưu trú có nghĩa vụ báo lưu trú cho khách theo quy định; đó không phải nghi ngờ mình. Người đi cùng đến sau cũng cần báo, đừng dẫn thêm người vào ngủ mà không nói.
- Để giày dép đúng chỗ. Nhiều nhà để dép ở bậc cửa hoặc chân cầu thang; nhìn xem chủ nhà để đâu thì để theo. Đi chân trần hay dép trong nhà tuỳ nhà, không tuỳ mình.
- Hạ giọng từ chập tối. Ở sân hay ở bếp chung, nói chuyện ở âm lượng người ngồi bàn bên cạnh không phải nghe rõ. Sau giờ yên tĩnh thì vào phòng, đóng cửa, bật nhạc bằng tai nghe.
- Về muộn thì nhắn trước. Một tin nhắn ngắn cho chủ nhà biết khoảng mấy giờ về, đi nhẹ ở cầu thang, khép cổng cẩn thận, tắt đèn chung sau khi vào.
- Trước khi ngủ, nhìn lại một vòng: bếp đã tắt, bát đã rửa, phòng tắm đã giật nước và dội sàn, điều hoà và đèn phòng chung đã tắt.
Thứ tự này nghe có vẻ nhiều, nhưng làm một lần là thành nếp, và ngày thứ hai trở đi chủ nhà sẽ tự nhiên thoải mái hơn với mình.
Bếp chung, phòng tắm chung và tủ lạnh chung
Bếp: dùng xong là rửa ngay, không để qua đêm. Rửa cả nồi, chảo, thớt, lau bếp nếu có dầu bắn ra. Rác thức ăn bỏ đúng thùng chủ nhà chia, vỏ hải sản gói kín vì để qua đêm sẽ bốc mùi cả nhà. Nếu bếp đang có người nấu, hỏi một câu "Chị dùng thêm lâu không ạ, em chờ được" thay vì đứng sát sau lưng.
Đồ ăn có mùi mạnh thì hỏi trước. Mắm, sầu riêng, đồ nướng khói nhiều có thể không hợp với nhà kín. Hỏi chủ nhà nên nấu hay ăn ở đâu; nhiều nhà vui vẻ chỉ ra sân sau.
Tủ lạnh: dán tên hoặc để riêng một túi. Đồ không ghi tên rất dễ bị người khác tưởng là đồ chung. Ngược lại, đồ của người khác thì không đụng, kể cả một quả trứng. Hết thời gian ở, mang đồ của mình đi hoặc hỏi chủ nhà có muốn giữ lại không.
Phòng tắm chung: dùng gọn trong giờ cao điểm. Buổi sáng là lúc ai cũng cần. Tắm nhanh, không gội đầu sấy tóc nửa tiếng khi có người đang chờ; sấy tóc thì ra phòng mình. Xong thì nhặt tóc ở lỗ thoát nước, gạt nước sàn, mang đồ cá nhân về phòng, không để chai dầu gội chiếm hết kệ.
Nước nóng và điện là tiền của chủ nhà. Tắt bình nóng lạnh, điều hoà, đèn khi ra ngoài. Ở nhiều nơi nước nóng dùng năng lượng mặt trời, tắm quá lâu thì người sau tắm nước lạnh.
Đi cùng trẻ nhỏ, người già, hay khi bất đắc dĩ phải về khuya
Trẻ nhỏ: trẻ chạy trên cầu thang gỗ, khóc lúc nửa đêm là điều không tránh được, và người ở chung đa số thông cảm. Phần của cha mẹ là những thứ làm được: không cho trẻ chơi đùa ở hành lang sau giờ yên tĩnh, dỗ con khóc đêm thì đóng cửa phòng hoặc bế ra chỗ xa phòng khác, dặn con không mở tủ, không đụng đồ trang trí của chủ nhà. Nếu biết con hay thức đêm, lúc đặt phòng nên hỏi xin phòng ở góc nhà.
Người già đi cùng: hỏi chủ nhà phòng nào ít bậc thang, phòng tắm có tay vịn không. Người lớn tuổi dậy sớm, có thể vô tình bật đèn, mở cửa sổ làm ồn từ năm giờ sáng; nhắc nhẹ trong nhóm mình trước là tốt nhất.
Về khuya ngoài ý muốn: xe hỏng, lỡ chuyến, đường kẹt. Nhắn chủ nhà ngay khi biết, xin cách mở cổng không phải gọi họ dậy. Vào nhà thì cởi giày ở ngoài, không nói chuyện trên cầu thang, tắm nhanh và nhẹ tay.
Khi quy định của nhà khác với thói quen của mình: có nhà không cho nấu, có nhà không cho mang thú cưng, có nhà khoá cổng mười giờ. Nếu thấy không hợp, đổi chỗ ở là quyền của mình; đã ở thì theo nhà. Thú cưng thì luôn hỏi trước khi đặt, không mang tới rồi mới nói.
Khi khách khác ồn hoặc dùng bừa đồ chung
Ở homestay, mình không phải người quản lý. Việc của mình là nói một lần, nhẹ, đúng người; nếu không được thì báo chủ nhà, không tự giải quyết bằng to tiếng.
Với tiếng ồn sau giờ yên tĩnh, đi ra nói trực tiếp, đứng cách một khoảng, giọng bình thường: "Anh chị ơi, phòng em có con nhỏ đang ngủ, mọi người nói nhỏ giúp em chút nhé, cảm ơn ạ." Đa số người ta xin lỗi ngay vì họ không biết vách mỏng như vậy. Nếu nửa tiếng sau vẫn như cũ thì nhắn chủ nhà: "Cô ơi, phòng tầng hai vẫn hơi ồn, cô nhắc giúp cháu được không ạ."
Với bát bẩn để lại, đồ ăn của mình bị dùng mất: không cần đối chất. Nói với chủ nhà theo cách kể lại việc, không quy tội: "Chị ơi, sáng nay bồn rửa còn nhiều bát quá, em chưa nấu được, chị xem giúp em."
Khi nào nên để qua: tiếng cười một lúc rồi thôi, đứa trẻ khóc vài phút, ai đó tắm hơi lâu một lần. Khi nào không để qua: có mùi khói thuốc trong nhà, người lạ say xỉn vào ra, cổng bị bỏ mở cả đêm. Những chuyện liên quan an toàn thì báo chủ nhà ngay; có đánh nhau hay người nguy hiểm thì gọi 113.
Khi chính mình lỡ làm ồn, làm bẩn hay làm hỏng đồ
Chuyện hay gặp nhất là đêm đầu vui quá, sáng ra biết mình đã làm ồn. Cách gỡ đơn giản: gặp chủ nhà trong bữa sáng, nói một câu thật, không vòng vo: "Tối qua nhóm cháu nói chuyện hơi to, cháu xin lỗi cô và mọi người, tối nay tụi cháu sẽ vào phòng sớm." Nếu gặp khách phòng bên, xin lỗi họ luôn. Câu xin lỗi đúng lúc làm mọi người dễ chịu hơn nhiều so với lặng lẽ làm như không có gì.
Làm vỡ cốc, làm hỏng ổ khoá, làm bẩn chăn ga: báo ngay, đừng giấu dưới gầm giường hay chờ lúc trả phòng mới nói. "Chị ơi, em lỡ làm vỡ cái cốc trong phòng, em gửi lại tiền được không ạ?" Nhiều chủ nhà sẽ từ chối nhận tiền một cái cốc, nhưng việc mình nói ra giúp họ kịp thay đồ trước khi khách mới đến.
Lỡ để cổng mở, lỡ quên tắt bếp: nói ngay khi nhận ra, kể cả khi không có chuyện gì xảy ra. Chủ nhà cần biết để kiểm tra lại. Một người dám nhận lỗi nhỏ là người chủ nhà yên tâm cho ở lâu.
Nên, tránh và vì sao
Bảng dưới gom lại những điểm hay vướng nhất khi ở homestay:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Hỏi giờ yên tĩnh và cách mở cổng lúc nhận phòng | Đoán theo thói quen ở khách sạn | Mỗi nhà một nhịp sống, chủ nhà thường ngủ sớm dậy sớm |
| Rửa bát, lau bếp ngay sau khi nấu | Để bát ngâm qua đêm | Người dậy sớm cần chỗ nấu, đồ ăn thừa gây mùi và côn trùng |
| Nhặt tóc, gạt nước sàn phòng tắm chung | Để đồ cá nhân chiếm kệ chung | Vệ sinh cho người sau, sàn ướt dễ trơn ngã với người già |
| Báo trước khi có người đi cùng đến ở | Dẫn người lạ vào ngủ qua đêm | An toàn của cả nhà và nghĩa vụ báo lưu trú |
| Nghe nhạc bằng tai nghe sau giờ yên tĩnh | Bật loa ngoài ở sân, ban công | Vách mỏng, âm thanh đi khắp nhà |
| Báo ngay khi làm hỏng, làm vỡ đồ | Giấu đi, chờ trả phòng mới nói | Chủ nhà kịp thay đồ cho khách sau |
Không cần thuộc bảng. Chỉ cần nhớ câu hỏi gốc: việc này mình làm xong, người tiếp theo trong nhà có phải dọn hay chịu đựng gì không. Nếu có, làm lại cho gọn.
Câu hỏi thường gặp
Ở homestay có được dẫn bạn về phòng chơi không?
Nên hỏi chủ nhà trước, kể cả khi bạn chỉ ngồi chơi một lúc. Nhiều nhà không cho người không đăng ký lên phòng vì lý do an toàn và vì nhà có khách khác. Nếu được phép thì ngồi ở khu chung và về trước giờ yên tĩnh.
Đồ ăn trong tủ lạnh chung không ghi tên thì có được dùng không?
Không nên. Đồ không ghi tên vẫn có thể là của khách khác hoặc của gia đình chủ nhà. Muốn dùng thì hỏi chủ nhà xem có phải đồ chung không; gia vị, trà, cà phê để sẵn trên kệ thường là đồ dùng chung, nhưng hỏi một câu vẫn hơn.
Giờ yên tĩnh ở homestay thường là mấy giờ?
Mỗi nhà một khác, phổ biến từ khoảng mười giờ tối tới sáu giờ sáng. Cách chắc nhất là hỏi lúc nhận phòng. Trong giờ đó vẫn có thể ngồi trong phòng nói chuyện nhỏ, chỉ không tụ tập ở sân, bếp, hành lang.
Có cần dọn giường và đổ rác trước khi trả phòng homestay không?
Không bắt buộc phải gấp chăn như ở nhà, nhưng nên gom rác vào túi, để khăn đã dùng một chỗ, rửa cốc và mang hết đồ ăn của mình ra khỏi tủ lạnh chung. Chủ homestay thường tự dọn nên phòng gọn giúp họ nhanh hơn nhiều.
Đi cùng con nhỏ hay khóc đêm thì có nên ở homestay không?
Vẫn ở được, chỉ cần nói trước với chủ nhà lúc đặt để xin phòng ở góc nhà, xa phòng khách khác. Khi con khóc thì đóng cửa phòng, dỗ con ở chỗ xa hành lang. Người ở chung thường thông cảm khi thấy cha mẹ đang cố gắng.
Chủ nhà nhắc mình ồn trong khi thấy phòng khác còn ồn hơn thì sao?
Nhận phần của mình trước bằng một lời xin lỗi ngắn, rồi nếu thấy cần, nói nhẹ rằng phòng bên cũng hơi ồn để chủ nhà biết. Tranh cãi ai ồn hơn lúc nửa đêm chỉ làm cả nhà thức thêm.