Ở khu cấp cứu, người nhà đúng mực là người ít mà được việc: chỉ một hai người ở lại, đứng ngoài khu vực điều trị trừ khi được gọi vào, giữ thông lối cho băng ca và xe đẩy, trả lời ngắn và đúng khi nhân viên hỏi, và chấp nhận rằng người nặng hơn được làm trước. Những người còn lại về nhà hoặc chờ ở sảnh, giữ điện thoại để nhận tin.
Đây là nơi mọi người đều đang hoảng. Bố ngã trong nhà tắm, con sốt co giật nửa đêm, người thân bị va quẹt ngoài đường. Cả nhà kéo nhau theo xe, mười người đứng kín cửa phòng cấp cứu, ai cũng muốn vào xem, ai cũng muốn hỏi bác sĩ. Lòng thương là thật, nhưng sự đông đúc đó làm chậm chính những thao tác đang cứu người mình thương. Biết trước cách đứng, cách hỏi sẽ giúp gia đình bớt rối và giúp nhân viên làm việc nhanh hơn.
Vì sao khu cấp cứu cần người nhà lùi lại
Mỗi giây ở đây tính bằng thao tác. Bác sĩ, điều dưỡng cấp cứu cần chạy giữa các giường, kéo máy sốc tim, đẩy máy thở, đưa người đi chụp chiếu. Một hành lang chật người nhà là thêm vài giây cho mỗi lượt đi, mà vài giây có khi là chuyện sống còn với người khác.
Nhiễm khuẩn và an toàn. Khu cấp cứu có người chảy máu, người đang thở máy, người có bệnh truyền nhiễm chưa được phát hiện. Đông người là tăng nguy cơ cho cả người bệnh lẫn người nhà, đặc biệt trẻ nhỏ và người già đi theo.
Ca nặng được làm trước, không phải ai đến trước. Khu cấp cứu không xếp hàng theo giờ đến mà theo mức độ nguy hiểm. Người đau bụng nhẹ có thể phải chờ lâu trong khi người vào sau năm phút nhưng ngừng thở được làm ngay. Hiểu điều này giúp người nhà không thấy mình bị bỏ rơi.
Riêng tư của người khác. Người bệnh ở khu cấp cứu thường đang trong tình trạng không che chắn được mình: cởi áo, đang được ép tim, đang khóc. Người nhà đứng nhìn vào các giường khác, dù vô tình, là lấy đi chút kín đáo cuối cùng của họ.
Từng bước khi đưa người thân vào cấp cứu
Làm theo thứ tự này, kể cả khi đang run tay, sẽ giúp được nhiều nhất:
- Nếu tình trạng nặng như bất tỉnh, khó thở, chảy máu nhiều, nghi đột quỵ, gọi 115 thay vì tự chở. Trên đường đi, giữ người bệnh nằm yên theo hướng dẫn của tổng đài.
- Đến nơi, một người đi theo băng ca và nói ngắn với nhân viên tiếp nhận: chuyện gì xảy ra, lúc mấy giờ, đang dùng thuốc gì, có bệnh nền gì, dị ứng gì. Nếu có giấy tờ khám cũ, đưa ngay.
- Những người còn lại đỗ xe đúng chỗ, không đỗ trước cửa cấp cứu, rồi ra sảnh chờ. Cổng cấp cứu là chỗ xe cứu thương vào ra liên tục.
- Gia đình chọn một người làm đầu mối liên lạc với bác sĩ, để số điện thoại của người này ở quầy. Các người khác hỏi tin qua người đầu mối, không thay nhau chạy vào hỏi.
- Khi được gọi vào, vào đúng số người được cho phép, đứng ở chỗ nhân viên chỉ, không chạm vào máy móc, dây truyền.
- Thủ tục giấy tờ, đóng tạm ứng làm theo hướng dẫn của quầy, một người lo, không cả nhà cùng đứng ở quầy.
- Khi được hỏi có đồng ý làm thủ thuật, mổ hay chuyển viện, người có quyền quyết định trong gia đình nghe kỹ, hỏi lại những gì chưa hiểu, rồi trả lời. Không bàn cãi to giữa hành lang.
Mang theo những thứ nhỏ nhưng hay thiếu: giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm, danh sách thuốc đang dùng, sạc điện thoại, một ít tiền mặt. Có sẵn những thứ này thì đỡ phải gọi người về nhà lấy giữa đêm.
Trẻ nhỏ, người già và những lúc khu cấp cứu quá tải
Đưa trẻ vào cấp cứu: thường cho một người bố hoặc mẹ ở cạnh con, vì trẻ cần người quen để bớt sợ. Người còn lại chờ ngoài. Không mang anh chị em khác của bé theo nếu có thể gửi ở nhà, vì khu cấp cứu không phải chỗ cho trẻ khoẻ chờ nhiều giờ.
Người già đi theo: ông bà thương cháu, thương con thường muốn đi theo bằng được. Nếu đi, tìm cho ông bà chỗ ngồi ở sảnh, mang theo thuốc của chính ông bà, nước uống, và có người để mắt. Không để ông bà đứng hàng giờ ở hành lang.
Ngày quá tải: có lúc khu cấp cứu kín giường, người bệnh nằm cáng ngoài hành lang. Người nhà càng phải gọn: một người, một túi nhỏ, đứng sát tường. Hỏi nhân viên lúc họ đi ngang với câu ngắn, không chặn đường.
Khi tin không tốt: gia đình có thể khóc, có thể gục xuống. Không ai nên bị nhắc giữ yên lặng vào lúc đó. Người nhà các giường khác lặng lẽ lùi ra, nhường chỗ, không nhìn, không hỏi. Nhân viên thường đưa gia đình vào một phòng riêng nếu có.
Nghi có bạo lực, tai nạn có người gây ra: việc hỏi chuyện, ghi nhận là của cơ quan chức năng; người nhà kể lại sự việc khi được hỏi, không cãi nhau với phía bên kia ngay trong khu cấp cứu.
Khi người nhà khác làm ồn, chắn lối hoặc gây gổ
Một gia đình khác đứng kín cửa, nói to, chen vào giường người khác xem: họ cũng đang hoảng như mình. Nếu cần nhắc, nhắc bằng lý do chung, đừng chỉ trích: "Anh chị đứng sát vào giúp em chút, xe đẩy sắp ra đấy ạ." Câu nhắc gắn với một việc cụ thể dễ nghe hơn câu "trật tự đi".
Khi có người gây gổ, quát nhân viên, đập phá, đừng lao vào can. Lùi ra xa, đưa trẻ và người già tránh đi, báo bảo vệ bệnh viện; nếu có hành hung thì gọi 113. Bảo vệ và lực lượng chức năng có nghiệp vụ xử lý, người nhà xông vào chỉ làm việc rối thêm.
Không quay video cảnh cấp cứu, cảnh xô xát hay người bệnh của gia đình khác để đăng lên mạng. Ngoài chuyện riêng tư, những đoạn phim này lan đi nhanh và làm tổn thương người trong cuộc rất lâu. Việc cần làm là giữ an toàn cho mình và báo người có trách nhiệm.
Khi chính mình lỡ nóng, lỡ chen vào
Trong cơn hoảng, rất nhiều người tử tế đã quát nhân viên, đã đẩy cửa vào khu điều trị, đã giành hỏi trước gia đình khác. Nếu mình lỡ như vậy, khi mọi việc lắng xuống, tìm người đó và nói một câu: "Lúc nãy em hoảng quá nên nói to, em xin lỗi anh." Nhân viên cấp cứu hiểu chuyện này hơn ai hết, nhưng lời xin lỗi vẫn làm họ nhẹ lòng.
Lỡ hỏi dồn bác sĩ ngay khi họ vừa bước ra, chặn lối đi: lùi sang một bên, nói "em xin lỗi, bác sĩ cứ làm đi, lát em hỏi". Bác sĩ sẽ quay lại nói chuyện khi xong việc gấp; chặn họ lại lúc đó có thể làm chậm một người khác.
Lỡ để xe chắn cổng cấp cứu: chạy ra dời ngay khi nhận ra hoặc khi bảo vệ gọi. Lỡ đưa cả nhà theo: bảo mọi người về hoặc ra sảnh, giữ lại một hai người. Không cần thấy xấu hổ, chỉ cần sửa sớm.
Nếu sau đó gia đình cảm thấy việc cấp cứu có sai sót, giữ bình tĩnh, ghi lại giờ giấc, giữ giấy tờ, rồi làm việc với bệnh viện qua bộ phận tiếp nhận ý kiến hoặc hỏi luật sư. Mọi chuyện quyền lợi, trách nhiệm đều có quy định của văn bản hiện hành, tra cổng thông tin chính thức khi cần.
Nên, tránh và vì sao ở khu cấp cứu
Đối chiếu nhanh cho người lần đầu đưa người thân đi cấp cứu:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Một hai người ở lại, cử một đầu mối | Cả nhà đứng kín cửa phòng | Hành lang là đường băng ca, máy móc |
| Nói ngắn: chuyện gì, mấy giờ, thuốc đang dùng | Kể dài, kể từ nhiều năm trước | Bác sĩ cần thông tin để quyết nhanh |
| Chấp nhận ca nặng được làm trước | Đòi theo thứ tự đến | Cấp cứu ưu tiên theo mức nguy hiểm |
| Đỗ xe đúng chỗ, xa cổng cấp cứu | Đỗ ngay trước cửa | Xe cứu thương vào ra liên tục |
| Báo bảo vệ khi có gây gổ, nguy hiểm gọi 113 | Lao vào can hoặc quay phim | Giữ an toàn cho mình và người bệnh |
Mỗi bệnh viện có quy định riêng về số người nhà, giờ được vào, chỗ chờ. Nhân viên và bảo vệ nhắc thì làm theo, kể cả khi mình thấy sốt ruột; họ đang giữ lối cho người tiếp theo được đưa vào, có khi chính là người nhà của mình.
Những giờ chờ ở sảnh: người nhà làm được gì
Chờ ở sảnh cấp cứu thường dài hơn mọi người tưởng, có khi cả đêm. Thay vì đứng dồn ở cửa, người nhà có thể làm những việc thật sự giúp được. Một người ghi lại diễn biến: giờ nào vào, giờ nào được gọi, bác sĩ nói gì; những ghi chép này rất cần khi chuyển khoa hay khi người khác trong gia đình đến thay ca.
Một người lo hậu cần: sạc điện thoại, mua nước, chuẩn bị quần áo, đồ dùng cá nhân nếu người bệnh phải nhập viện, lo cho trẻ nhỏ ở nhà. Một người báo tin cho họ hàng bằng một tin nhắn chung, ngắn, đúng sự việc, kèm lời dặn chưa cần đến bệnh viện. Như vậy đỡ hàng chục cuộc gọi dồn vào người đang phải nghe bác sĩ.
Đừng đăng ảnh người thân đang nằm cấp cứu, ảnh máy móc, dây truyền lên mạng để báo tin. Người bệnh chưa đồng ý, và tấm ảnh đó sẽ còn lại rất lâu sau khi họ khoẻ. Báo tin bằng lời là đủ. Cũng đừng quên ăn uống và thay nhau nghỉ: người nhà kiệt sức thì không chăm được ai trong những ngày tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà được vào phòng cấp cứu mấy người?
Thường chỉ một người, có lúc không ai được vào trong khi đang xử lý. Số người cụ thể do từng bệnh viện quy định; nhân viên gọi thì vào, còn lại chờ ở khu vực dành cho người nhà.
Vì sao đến cấp cứu trước mà vẫn phải chờ người đến sau?
Vì khu cấp cứu xếp theo mức độ nguy hiểm chứ không theo giờ đến. Người ngừng thở, chảy máu nhiều, đột quỵ được làm ngay; người ổn định hơn chờ sau. Nếu thấy người thân trở nặng trong lúc chờ, báo nhân viên ngay.
Khi nào nên gọi 115 thay vì tự chở người bệnh?
Khi người bệnh bất tỉnh, khó thở, chảy máu nhiều, nghi đột quỵ, nghi chấn thương cột sống hoặc không thể di chuyển an toàn. Tổng đài sẽ hướng dẫn cách giữ người bệnh trong lúc chờ xe.
Ở khu cấp cứu nên hỏi bác sĩ lúc nào?
Chờ bác sĩ xử lý xong và chủ động ra nói với gia đình, hoặc hỏi lúc họ ra khỏi khu điều trị. Cử một người đầu mối hỏi, ghi lại, rồi báo cho cả nhà để bác sĩ không phải nhắc lại nhiều lần.
Có nên mang trẻ con theo khi đưa người nhà đi cấp cứu?
Không nên nếu gửi được ở nhà. Khu cấp cứu đông, nhiều nguy cơ lây bệnh và có những cảnh không phù hợp với trẻ. Nếu buộc phải mang theo, để trẻ ở sảnh với một người lớn trông.
Thấy người nhà khác gây gổ ở khu cấp cứu thì làm gì?
Lùi ra xa, đưa người già và trẻ nhỏ tránh đi, báo bảo vệ bệnh viện. Nếu có hành hung, gọi 113. Không tự can thiệp và không quay video đăng lên mạng.