Trên xe buýt và tàu điện, nghe nhạc, xem video hay chơi trò chơi thì đeo tai nghe; không bật loa ngoài. Gọi điện thì nói nhỏ, ngắn, hẹn gọi lại khi xuống xe nếu chuyện dài; không gọi video có tiếng. Cuộc gọi gấp vẫn được nghe, chỉ cần quay mặt về phía cửa sổ và hạ giọng.
Một chuyến xe ba mươi phút có thể dễ chịu hay mệt mỏi chỉ vì một chiếc điện thoại. Tiếng video ngắn lặp lại từ ghế sau, một cuộc gọi kể chuyện nhà suốt sáu trạm, tiếng chuông báo tin nhắn mỗi nửa phút. Người phát ra âm thanh thường không thấy phiền vì họ đang chú ý vào nội dung; người nghe ké thì không có cách nào tắt. Bài này nói về âm lượng, về các loại cuộc gọi, và về cách nhắc người khác khi tiếng của họ lấn sang chỗ mình.
Vì sao âm thanh trên xe khác âm thanh ngoài đường
Ngoài đường, bạn có thể đi nhanh qua chỗ ồn. Trên xe, mọi người bị nhốt chung trong một không gian nhỏ với nhau trong suốt chuyến đi, không có chỗ để tránh. Âm thanh từ một chiếc điện thoại vì thế trở thành âm thanh bắt buộc của cả chục người.
Lý do thứ hai là người trên xe đang dùng thời gian đó cho việc riêng: người ngủ bù sau ca đêm, người đọc tài liệu trước buổi họp, người lớn tuổi cần nghe rõ tiếng thông báo trạm, người đang có chuyện buồn cần yên tĩnh. Tiếng ồn từ một người lấy mất sự yên tĩnh của tất cả những người này cùng lúc.
Lý do thứ ba là riêng tư, và ở đây người chịu thiệt lại là chính người gọi. Nói chuyện điện thoại to trên xe là để người lạ nghe chuyện tiền nong, chuyện bệnh, số tài khoản, địa chỉ nhà, giờ đón con. Những thông tin đó không nên lọt vào tai hai mươi người không quen biết.
Làm đúng từng việc với chiếc điện thoại
Mỗi kiểu dùng điện thoại có một mức âm thanh hợp lý. Đây là cách làm cho từng kiểu:
- Nghe nhạc, xem video, chơi trò chơi: luôn đeo tai nghe. Âm lượng ở mức người ngồi cạnh không nghe rõ lời; nếu bạn nghe được tiếng nhạc của mình khi tháo một bên tai ra cách vài phân, có thể nó đang lọt ra ngoài.
- Quên tai nghe: tắt tiếng và xem phụ đề, hoặc chọn việc khác như đọc, nhắn tin. Bật nhỏ không phải là giải pháp, vì trên xe yên, tiếng nhỏ vẫn đi rất xa.
- Chuông và rung: chuyển sang rung khi lên xe; tắt âm báo bàn phím và âm báo tin nhắn.
- Nhận cuộc gọi thường: nghe máy, nói nhỏ "Em đang trên xe buýt, lát xuống xe em gọi lại nhé", cúp máy. Toàn bộ chỉ mất mười giây.
- Cuộc gọi phải nói ngay: quay mặt về phía cửa sổ hoặc vách xe, che miệng bằng tay, nói vừa đủ người bên kia nghe; giữ cuộc gọi ngắn nhất có thể.
- Gọi video: không gọi video có tiếng trên xe. Nếu buộc phải nhận, đeo tai nghe, tắt hình nếu được, nói thật nhỏ hoặc chuyển sang nhắn tin.
- Ghi âm tin nhắn thoại: nói nhỏ sát micro, hoặc gõ chữ thay vì nói khi đang đứng sát người khác.
Một quy tắc ước lượng: nếu bạn ngại để người ngồi cạnh nghe trọn cuộc gọi đó, thì đó là cuộc gọi nên hẹn lại.
Ngoại lệ: người lớn tuổi, người khiếm thính, trẻ nhỏ và việc khẩn
Người lớn tuổi nghe kém thường bật loa to hoặc nói to qua điện thoại mà không biết mình đang to. Đây là chuyện của tuổi tác, không phải thiếu tế nhị. Với người thân lớn tuổi của mình, bạn có thể cài sẵn âm lượng cuộc gọi vừa đủ và tặng họ một chiếc tai nghe dễ đeo, dặn trước khi họ đi xe.
Người khiếm thính hay khiếm thị có khi cần dùng điện thoại theo cách khác: người khiếm thị dùng chức năng đọc màn hình phát thành tiếng, người khiếm thính gọi video để nói bằng ngôn ngữ ký hiệu. Đây là những ngoại lệ hoàn toàn chính đáng; nếu thấy, cứ để qua.
Cha mẹ cho trẻ nhỏ xem video để con ngồi yên trên xe là chuyện dễ hiểu. Cách đỡ phiền nhất vẫn là tai nghe trẻ em, hoặc để video ở chế độ tắt tiếng; trẻ dưới ba tuổi thường xem hình là đủ.
Việc khẩn cấp thì khác: nhận tin người nhà nhập viện, cần chỉ đường cho người đang lạc, báo sự cố công việc. Lúc đó cứ nghe máy và nói đủ để giải quyết việc. Người xung quanh thường nhận ra giọng gấp và thông cảm; nói một câu "Em xin lỗi, nhà em có việc gấp" khi cúp máy là đủ.
Xe buýt, tàu điện hay xe khách: mỗi nơi một mức yên lặng
Xe buýt nội thành vốn có tiếng động cơ, tiếng phanh, tiếng thông báo trạm, nên một cuộc gọi ngắn ở giọng vừa phải thường không làm ai khó chịu. Điều người ta để ý là độ dài và nội dung: kể chuyện riêng suốt cả chục trạm, cãi nhau qua điện thoại, hay bật loa ngoài để cả hai đầu cùng nói to.
Tàu điện chạy êm và kín hơn, tiếng nói đi xa hơn nhiều. Một giọng nói bình thường trên xe buýt có thể nghe rõ tới cuối toa tàu. Vì vậy trên tàu điện nên hạ giọng thêm một bậc so với trên xe buýt, và gần như mọi cuộc gọi đều nên hẹn lại.
Xe khách đường dài và tàu hoả chạy đêm là nơi yên tĩnh nhất, vì nhiều người ngủ. Sau giờ tắt đèn, kể cả tiếng gõ phím có âm báo hay ánh màn hình sáng chói cũng làm người nằm cạnh tỉnh giấc. Lúc đó nên hạ độ sáng màn hình, tắt mọi âm báo, và nếu phải nghe máy thì nói thầm vài câu rồi nhắn tin tiếp.
Nhìn chung, không gian càng kín và chuyến đi càng dài thì mức im lặng chung càng cao. Khi chưa chắc, nhìn quanh xem những người khác đang làm gì; nếu cả toa đang im lặng, đó là tín hiệu rõ nhất về mức âm thanh mọi người mong đợi.
Khi người khác mở loa to hoặc nói chuyện ồn
Trước khi nhắc, nhìn xem họ là ai: người lớn tuổi, người khiếm thị, người đang nói gấp, hay ai đó chỉ đơn giản không để ý. Với ba trường hợp đầu, để qua là cách tử tế. Với trường hợp cuối, một lời nhắc nhẹ thường hiệu quả hơn nhiều so với cái nhìn khó chịu.
Câu nhắc từ nhẹ tới rõ: "Anh ơi, anh có tai nghe không, tiếng hơi to"; "Chị ơi chị vặn nhỏ giúp em một chút, em đang cần nghe điện thoại"; "Em xin lỗi, chị cho em xin chút yên tĩnh, em vừa đi làm đêm về". Lời nhắc có lý do riêng của mình nghe nhẹ hơn lời nhắc nhân danh cả xe.
Nói một lần, đủ nghe với người đó, không cần cả xe cùng nghe. Nếu họ vặn nhỏ, cảm ơn một câu. Nếu họ không làm, đổi chỗ ngồi hoặc đứng xa ra là đủ; không đôi co, không chụp ảnh, không quay lại cảnh người ta để đăng mạng.
Nếu tiếng ồn kéo dài, có lời lẽ tục tĩu hay nội dung không phù hợp trước trẻ nhỏ, báo phụ xe, tài xế hoặc nhân viên trên tàu. Nhân viên nhắc theo quy định của tuyến, người nghe dễ chấp nhận hơn so với lời nhắc từ một hành khách khác.
Âm thanh từ điện thoại: mức nào là vừa
Bảng dưới gom các kiểu dùng điện thoại hay gặp trên xe, cách làm vừa phải và cách nên tránh:
| Việc | Làm thế này | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Xem video, nghe nhạc | Đeo tai nghe, âm lượng vừa | Bật loa ngoài dù nhỏ | Không ai được chọn có nghe hay không |
| Nhận cuộc gọi thường | Hẹn gọi lại sau mười giây | Nói chuyện suốt nhiều trạm | Cả xe nghe chuyện riêng của mình |
| Cuộc gọi gấp | Quay mặt vào vách, nói nhỏ, ngắn | Đứng giữa xe nói to | Giọng to không làm người bên kia nghe rõ hơn |
| Gọi video | Nhắn tin hoặc tắt tiếng, đeo tai nghe | Gọi video có loa ngoài | Hai bên cùng nói to, cả xe phải nghe |
| Chuông báo | Để rung | Âm báo tin nhắn liên tục | Tiếng ngắn lặp lại gây khó chịu nhất |
| Tin nhắn thoại | Nói nhỏ sát máy hoặc gõ chữ | Đọc to tin nhắn dài | Người cạnh nghe trọn nội dung |
Nếu bạn hay đi xe buýt, tàu điện, để sẵn một chiếc tai nghe rẻ trong túi đi làm là cách giải quyết gần như mọi dòng trong bảng.
Khi chính mình lỡ để tiếng lọt ra ngoài
Chuyện hay xảy ra nhất: tai nghe không dây mất kết nối giữa chừng và video chuyển sang loa ngoài ở mức to. Tắt ngay, nói khẽ "Em xin lỗi" với người cạnh, không cần giải thích. Mọi người đều hiểu tai nghe mất kết nối là chuyện gì.
Nếu có người nhắc bạn nói nhỏ, đáp "Dạ em xin lỗi" và làm ngay, kể cả khi bạn nghĩ mình không to lắm. Trong không gian kín, người nói luôn nghe giọng mình nhỏ hơn người khác nghe. Cãi lại về mức độ to nhỏ không giúp gì cả.
Nếu bạn vừa có một cuộc gọi dài về chuyện riêng và lỡ để lộ thông tin như số tài khoản, mật khẩu, mã xác nhận, hãy đổi những thông tin đó khi xuống xe. Đây là bài học nhỏ cho chính mình, và cũng là lý do tốt nhất để giữ cuộc gọi trên xe thật ngắn.
Về pháp lý, gây ồn ào mất trật tự nơi công cộng có thể bị xử lý theo quy định về trật tự công cộng, và một số tuyến tàu điện có nội quy riêng về âm thanh; mức cụ thể do văn bản hiện hành và nội quy của đơn vị vận hành quy định, bạn tra trên cổng thông tin chính thức. Trên thực tế, gần như mọi chuyện chỉ cần một chiếc tai nghe.
Câu hỏi thường gặp
Bật video âm lượng rất nhỏ không đeo tai nghe có được không?
Không nên. Trên xe yên, tiếng nhỏ vẫn đi xa hơn bạn nghĩ, và người ngồi cạnh không có cách nào không nghe. Quên tai nghe thì tắt tiếng và xem phụ đề.
Nghe điện thoại trên xe buýt nên nói bao lâu là vừa?
Nếu không gấp, chỉ khoảng mười giây để hẹn gọi lại khi xuống xe. Nếu gấp, nói ngắn nhất đủ để giải quyết việc, quay mặt về phía cửa sổ, hạ giọng và tránh nhắc thông tin riêng như số tài khoản.
Người lớn tuổi mở loa to trên xe thì có nên nhắc không?
Thường nên để qua, vì người lớn tuổi hay nghe kém và không biết mình to. Nếu thật sự cần, nói nhẹ "bác ơi, bác vặn nhỏ giúp cháu một chút", kèm nụ cười và không nhắc lần hai.
Đeo tai nghe chống ồn trên tàu điện có sợ lỡ trạm không?
Có thể lỡ nếu bật quá to. Nên dùng chế độ nghe xung quanh hoặc đeo một bên khi gần tới trạm, và để ý thông báo trạm trên màn hình nếu tàu có.
Gọi video cho con khi đang trên xe thì làm thế nào cho đỡ phiền?
Đeo tai nghe, nói thật nhỏ, giữ cuộc gọi ngắn. Nếu con còn nhỏ và cần nghe giọng bố mẹ lâu, hẹn con gọi lại khi bạn xuống xe; con vẫn được nói chuyện mà cả xe không phải nghe.
Nhắc người ta vặn nhỏ mà họ không nghe thì làm gì tiếp?
Không nhắc lần hai, không đôi co. Đổi chỗ ngồi hoặc đứng xa ra. Nếu tiếng ồn có lời lẽ khó nghe hoặc kéo dài, báo phụ xe, tài xế hay nhân viên trên tàu để họ nhắc theo quy định.