Đi thăm người ốm ở bệnh viện, chuẩn mực gói trong bốn việc: hỏi gia đình trước khi đến, đi đúng giờ thăm của khoa, mỗi lượt chỉ một hai người, và ngồi chừng mười lăm đến hai mươi phút rồi về. Người được thăm cần nghỉ hơn cần đông người, nên cuộc thăm tốt là cuộc thăm ngắn, nhỏ tiếng và để lại cho họ cảm giác được nhớ tới chứ không phải được tiếp khách.
Tình huống quen: một đồng nghiệp vừa mổ, cả phòng rủ nhau sáu bảy người kéo vào buổi trưa, mỗi người cầm một túi quà, đứng kín lối đi giữa hai giường, kể chuyện công ty rôm rả. Người bệnh cố ngồi dậy cười, người nhà phải đi mượn ghế, giường bên cạnh có cụ già đang ngủ thì tỉnh giấc. Không ai có ý xấu, ai cũng thương bạn, nhưng tổng cộng lại thành một buổi mệt cho cả phòng. Những dòng dưới đây đi từng chi tiết để lòng tốt của mình tới đúng chỗ.
Vì sao bệnh viện có giờ thăm và giới hạn người vào
Người bệnh cần ngủ và cần sức. Sau mổ, sau một đợt sốt cao hay khi đang truyền dịch, cơ thể dồn sức để hồi lại. Mỗi lần có khách là một lần người bệnh phải ngồi dậy, chỉnh áo, nói chuyện, cười. Với người khoẻ đó là chuyện nhỏ, với người vừa qua ca mổ thì mười phút tiếp khách có thể mệt như cả buổi làm việc.
Giờ thăm tránh những lúc khoa đang làm việc. Buổi sáng thường là giờ bác sĩ đi buồng, điều dưỡng thay băng, phát thuốc, đưa người đi làm xét nghiệm. Khách đứng trong phòng lúc đó làm chật lối, làm người bệnh ngại khi phải vén áo, và kéo dài thời gian của cả khoa. Giờ thăm được đặt vào khoảng trống giữa những việc ấy.
Ít người là bớt mầm bệnh đi vào. Khách từ ngoài đường mang theo bụi, mang theo cảm cúm chưa biết mình có. Người già, người vừa mổ, trẻ sơ sinh, người đang điều trị bệnh nặng thường yếu sức đề kháng hơn bình thường. Mỗi người khách bớt đi là bớt một lần phơi nhiễm cho cả phòng chứ không riêng người mình thăm.
Phòng bệnh là chỗ ở chung. Một phòng có thể có bốn, sáu, tám giường, mỗi giường một người bệnh và một người nhà. Đoàn khách của một giường chiếm lối đi, tiếng cười của một nhóm vang sang mọi giường khác. Giới hạn số người là cách giữ công bằng cho những người không có ai tới thăm nhưng vẫn cần yên.
Trước khi đi: hỏi gì và chọn lúc nào
Phần lớn cái khó của một cuộc thăm được gỡ từ trước khi bước vào cổng bệnh viện. Mấy bước dưới đây chỉ mất một tin nhắn và năm phút chuẩn bị:
- Nhắn người nhà trước, không nhắn thẳng người bệnh. Hỏi ngắn: "Chị ơi, anh ấy đã tiện cho người đến thăm chưa, hay để mấy hôm nữa?" Có người không muốn ai thấy mình lúc đang yếu, có ca bác sĩ dặn hạn chế khách. Câu trả lời "để sau" là câu trả lời bình thường, không phải bị từ chối.
- Hỏi giờ thăm của khoa đó. Mỗi bệnh viện, mỗi khoa đặt giờ khác nhau; khoa hồi sức, khoa nhi, khoa sản thường chặt hơn. Người nhà đang trực ở đó biết rõ nhất, hỏi họ chính xác hơn đoán.
- Gom thành một hai người. Cả nhóm bạn hay cả phòng ban muốn thăm thì cử đại diện, hoặc chia ra mỗi ngày một hai người. Quà chung gom lại một phần thay vì mỗi người một túi.
- Chọn quà gọn, hỏi trước nếu không chắc. Nhiều người đang phải kiêng ăn uống theo chỉ định, nhiều phòng không có chỗ để đồ. Một phong bì nhỏ, một món dùng được ngay hoặc chỉ cần đến tay không với một lời hỏi han là đủ.
- Tự kiểm sức khoẻ của mình. Đang ho, sổ mũi, sốt nhẹ, vừa chăm con bị thuỷ đậu thì gửi lời hỏi thăm và hẹn dịp khác. Đó là quan tâm thật, không phải thất lễ.
- Đi giày dép êm, ăn mặc gọn, điện thoại để im lặng từ cổng. Tiếng giày cao gõ trên sàn hành lang lúc trưa vang xa hơn mình tưởng.
Nếu người nhà báo người bệnh đang làm thủ thuật hay vừa ngủ, cứ để quà ở đầu giường hoặc gửi người nhà, nhắn một câu rồi về. Không ai trách người khách biết lúc nào nên lùi.
Trong phòng bệnh: đứng đâu, nói gì, ngồi bao lâu
Chào nhỏ cả phòng một câu. Bước vào gật đầu với các giường bên cạnh, nói khẽ "cháu chào cả nhà", rồi mới tới giường người mình thăm. Phòng chung thì cả phòng đều là chủ, một lời chào làm họ yên tâm rằng khách này biết mình đang ở chỗ của ai.
Đứng hoặc ngồi phía không vướng lối. Lối giữa hai giường là đường đi của xe đẩy thuốc, của người nhà mang bô, của bác sĩ. Đứng sát tường hoặc phía đầu giường, không ngồi lên giường người bệnh, không ngồi nhờ giường bên cạnh khi chưa được mời.
Hỏi ngắn, nghe nhiều. Câu hỏi tốt nhất là câu cho người bệnh tự chọn kể bao nhiêu: "Hôm nay anh thấy đỡ hơn chưa?" Đừng hỏi dồn bệnh gì, mổ thế nào, tốn bao nhiêu; không kể ca người quen bị giống vậy rồi không qua; không khuyên thuốc nam, thuốc mua ngoài. Mọi chuyện chữa trị để bác sĩ nói.
Giữ giọng ở mức chỉ người trước mặt nghe. Cười vẫn được, nhưng cười nhỏ. Không gọi điện, không mở video, không chụp ảnh chung để đăng; người đang mặc áo bệnh viện, tóc tai rối, chưa chắc muốn có tấm ảnh nào.
Mười lăm đến hai mươi phút là vừa. Nhìn dấu hiệu: người bệnh trả lời ngắn dần, nhắm mắt lâu hơn, người nhà nhìn đồng hồ hay bắt đầu dọn đồ ăn, điều dưỡng bước vào. Lúc đó đứng dậy chào: "Thôi anh nghỉ đi, em về, có gì cần cứ nhắn em." Về sớm năm phút không ai trách, ở thêm nửa tiếng thì người ta mệt mà không dám nói.
Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và những ca đặc biệt
Mang trẻ nhỏ theo: nhiều khoa không cho trẻ vào, và kể cả khi được, trẻ dễ chạy nhảy, dễ khóc, dễ chạm vào dây truyền, dễ nhiễm bệnh từ phòng. Nếu không gửi được con ở nhà, một người đứng ngoài sảnh trông con, người kia lên thăm rồi đổi lượt. Ngoại lệ là khi người bệnh rất muốn gặp cháu và người nhà đã hỏi điều dưỡng; khi đó cho con rửa tay, dặn trước đứng yên cạnh giường, ở thật ngắn.
Người thăm là người lớn tuổi: đường từ cổng vào khoa có thể dài, thang máy bệnh viện thường đông. Người đi cùng nên dìu, tìm ghế cho ông bà ngồi ngay khi vào phòng, và để ông bà nói chuyện trước rồi về sớm, vì chính ông bà cũng dễ mệt.
Người bệnh nặng, khoa hồi sức, giai đoạn cuối: lúc này quyền quyết định ai vào thuộc về gia đình và khoa. Có khi chỉ người thân ruột thịt được vào từng người một, mặc áo choàng, ở vài phút. Người ngoài nên gửi lời qua người nhà, hỏi gia đình có cần giúp việc gì bên ngoài như trông con, nấu cơm, đưa đón, thay vì cố xin vào.
Sản phụ và em bé mới sinh: người mẹ cần ngủ bù, em bé chưa có sức đề kháng. Thăm ngắn, không bế bé nếu mẹ không mời, không hôn bé, không xịt nước hoa đậm. Nhiều gia đình muốn để vài tuần sau mới đón khách, và đó là quyền của họ.
Khi cả họ hàng ở xa lên một lượt: chia ra đứng chờ ở sảnh, mỗi lần hai người lên, người xuống rồi người khác mới lên. Cách này mất thời gian hơn nhưng phòng bệnh không bị lấp kín và người bệnh được nói chuyện thật với từng người.
Khi người khác trong phòng thăm ồn hoặc ở quá lâu
Trong phòng chung, bạn có thể là người nhà đang trông bệnh và phải chịu đoàn khách của giường bên. Đa số trường hợp, người ta chỉ không để ý mình đang ồn. Bắt đầu bằng cách nhẹ nhất, nói với người nhà của giường đó chứ không nói với cả đoàn khách: "Chị ơi, bà nhà em vừa ngủ được, chị nhắc mọi người nói nhỏ giúp em với."
Nếu vẫn ồn, nói thẳng nhưng vẫn mềm, kèm lý do: "Anh chị thông cảm, phòng có mấy người mới mổ, mình nói nhỏ chút cho các bác nghỉ." Khi đã quá giờ thăm, đông người, có người hút thuốc ở hành lang hay cãi to, việc giữ trật tự là của điều dưỡng trực và bảo vệ khoa. Ra phòng trực nói một câu: "Em ở giường số mấy, phòng bên cạnh đông khách quá giờ, nhờ chị nhắc giúp." Đó không phải mách lẻo mà là đưa việc tới đúng người có quyền xử lý.
Những trường hợp nên để qua: khách vừa tới năm phút, khách là con cái từ xa về lần đầu, người bệnh nặng có cả nhà quây quanh. Ai cũng có lúc cần được ở cạnh người thân, và vài phút ồn của họ đáng được thông cảm. Tuyệt đối không quay video đoàn khách ồn rồi đăng lên mạng; người trong ảnh là người bệnh và gia đình đang khổ, họ không đáng bị nhìn thấy theo cách đó.
Khi chính mình lỡ làm sai
Lỡ đến đúng giờ bác sĩ đi buồng: lùi ra hành lang, đứng nép một bên, chờ xong mới vào; nếu lâu quá thì gửi quà cho người nhà và về. Lỡ đi đông: vào chào rồi bảo mọi người xuống trước, mình ở lại thêm vài phút thay mặt nhóm.
Lỡ nói câu làm người bệnh chạnh lòng, như hỏi về tiền viện phí, kể chuyện buồn, so sánh với ca khác, thì đừng chữa bằng cách nói thêm. Một câu ngắn là đủ: "Em xin lỗi, em hỏi vô duyên quá, anh cứ nghỉ đi." rồi chuyển sang chuyện nhẹ. Lỡ ở quá lâu mà nhận ra người bệnh đã mệt, đứng dậy ngay, không cần giải thích dài.
Lỡ làm giường bên cạnh thức giấc: khi về đi ngang qua, gật đầu xin lỗi người nhà của họ một câu. Lỡ mang con theo mà con khóc to: bế con ra ngoài ngay, đừng cố dỗ trong phòng. Những cử chỉ nhỏ ấy làm người khác bỏ qua cho mình dễ dàng hơn mọi lời giải thích. Sau khi về, một tin nhắn ngắn cho người nhà kiểu "hôm nay em ở hơi lâu, mong anh nghỉ được" cũng giúp họ thấy mình biết ý.
Nên, tránh và vì sao
Bảng gọn để đối chiếu trước khi đi:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Hỏi người nhà trước khi đến | Đến bất ngờ, gọi thẳng người bệnh | Người bệnh có thể đang mệt, đang làm thủ thuật hoặc chưa muốn gặp ai |
| Đi đúng giờ thăm của khoa | Đến buổi sáng lúc đi buồng | Khách làm chật lối và kéo dài việc của bác sĩ, điều dưỡng |
| Một hai người mỗi lượt | Cả nhóm sáu bảy người cùng vào | Phòng chung, nhiều người mang thêm mầm bệnh và tiếng ồn |
| Ngồi mười lăm đến hai mươi phút | Ngồi cả buổi chờ người bệnh "đuổi" | Người bệnh ngại nói mệt, phải cố tiếp khách |
| Hỏi han ngắn, nghe nhiều | Hỏi tiền viện phí, kể ca xấu, khuyên thuốc | Tạo lo lắng và có thể ảnh hưởng tới điều trị |
| Ở nhà khi đang ốm | Đi thăm khi đang ho, sốt | Người bệnh và cả phòng dễ lây hơn người khoẻ |
Chuyện giờ thăm, số người được vào, có cho trẻ em vào hay không là nội quy riêng của từng bệnh viện, từng khoa. Bảo vệ hay điều dưỡng nhắc thì làm theo, vì họ đang giữ an toàn cho những người nằm trong đó.
Câu hỏi thường gặp
Đi thăm người ốm ở bệnh viện nên ngồi bao lâu?
Khoảng mười lăm đến hai mươi phút là vừa với đa số trường hợp. Nếu người bệnh trả lời ngắn dần, nhắm mắt lâu hoặc điều dưỡng vào làm việc thì nên chào về sớm hơn, không cần chờ người nhà nhắc.
Đi thăm người bệnh nên đi mấy người?
Mỗi lượt chỉ nên một hoặc hai người. Nếu cả nhóm muốn đi thì cử đại diện hoặc chia ngày; đoàn đông vừa làm chật phòng chung, vừa mang thêm mầm bệnh, vừa khiến người bệnh mệt vì phải tiếp từng người.
Có nên mang trẻ nhỏ đi thăm người ốm ở bệnh viện không?
Tốt nhất là không, vì trẻ dễ nhiễm bệnh, dễ ồn và nhiều khoa không cho trẻ vào. Nếu người bệnh thật sự muốn gặp cháu, hãy hỏi người nhà và điều dưỡng trước, cho trẻ rửa tay và chỉ ở vài phút.
Không biết giờ thăm bệnh thì hỏi ai?
Hỏi người nhà đang trực ở giường bệnh là nhanh và đúng nhất, vì mỗi khoa đặt giờ thăm khác nhau. Khi đến nơi có thể hỏi thêm quầy hướng dẫn hoặc bảo vệ khoa trước khi lên phòng.
Người nhà nói chưa tiện thăm thì có phải bị giận không?
Không. Rất nhiều người không muốn ai thấy mình lúc đang yếu hoặc được bác sĩ dặn hạn chế khách. Gửi lời hỏi thăm, hỏi gia đình có cần giúp gì bên ngoài, rồi hẹn đến nhà khi người bệnh đã khoẻ hơn.
Đang bị cảm nhẹ có nên đi thăm người bệnh không?
Không nên. Người vừa mổ, người già, sản phụ và trẻ sơ sinh dễ lây hơn người khoẻ, và cả phòng bệnh cùng chịu chứ không chỉ người mình thăm. Gửi lời hỏi thăm qua tin nhắn và hẹn khi mình khỏi hẳn.