Trên xe buýt và tàu điện, nên hạn chế ăn; uống nước từ bình có nắp thì được ở hầu hết các tuyến. Món có mùi mạnh, có nước dễ đổ hay nhiều vụn nên đợi xuống xe. Nếu buộc phải ăn chút gì vì đói, mệt hay vì sức khoẻ, chọn món khô, gọn, ăn nhanh và mang hết rác theo khi xuống.
Buổi sáng là lúc dễ gặp chuyện này nhất: người vội đi làm cầm theo ổ bánh mì, ly cà phê sữa đá, hộp xôi còn nóng. Ăn trên xe giúp mình tiết kiệm mười phút, nhưng mùi nước mắm, mùi trứng, ly cà phê lắc theo nhịp phanh và túi ni lông bỏ lại dưới ghế thì cả xe cùng chịu. Bài này phân biệt món nào ổn, món nào nên đợi, và cách xử lý khi chính mình hay người bên cạnh lỡ làm đổ.
Vì sao đồ ăn trên xe làm người khác khó chịu
Thứ nhất là mùi. Xe buýt và tàu điện đóng kín để chạy máy lạnh, mùi đồ ăn không thoát ra được mà quẩn quanh cả xe. Một hộp cơm có hành phi, mắm tôm hay sầu riêng có thể làm người say xe buồn nôn, người mang thai khó chịu, và người đang đói thì thấy mệt hơn. Món mình thấy thơm chưa chắc người khác thấy thơm.
Thứ hai là vệ sinh. Vụn bánh rơi xuống ghế, nước ngọt dính trên tay vịn, giấy ăn nhét vào khe cửa sổ đều ở lại cho người sau. Ghế xe không được lau sau mỗi chuyến, nên người ngồi sau bạn sẽ ngồi đúng chỗ vụn bánh ấy, đặt tay đúng chỗ nước ngọt ấy.
Thứ ba là an toàn. Xe buýt phanh liên tục; ly nước nóng, tô bún mang lên xe có thể đổ vào người ngồi cạnh. Ăn trong lúc đứng còn khiến bạn không có tay để bám, và nuốt vội khi xe xóc dễ bị sặc. Nhiều tuyến tàu điện cấm hoặc hạn chế ăn uống trong toa vì chính những lý do này, cộng thêm chuyện đồ ăn thu hút côn trùng và chuột vào hệ thống.
Món nào ổn, món nào nên đợi xuống xe
Không có danh sách cố định cho mọi tuyến, nhưng có thể chia đồ ăn thức uống thành ba nhóm theo mùi, nước và vụn:
| Nhóm | Ví dụ | Trên xe | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Thường ổn | Nước lọc bình có nắp, kẹo, viên ngậm, sữa hộp nhỏ cho trẻ | Dùng gọn, nhanh | Không mùi, không vụn, không dễ đổ |
| Cân nhắc | Bánh quy, trái cây đã gọt sẵn, cà phê có nắp kín | Khi xe vắng, ngồi được | Có vụn hoặc có thể đổ khi phanh |
| Nên đợi | Xôi, bánh mì có nước sốt, bún, mì ly, đồ chiên, trứng luộc | Ăn trước hoặc sau chuyến đi | Mùi mạnh, nhiều nước, nhiều vụn |
| Tránh hẳn | Sầu riêng, mắm, đồ ăn còn nóng bốc hơi, đồ uống có cồn | Không mang ra khỏi túi | Mùi lan cả xe, dễ bỏng, nhiều tuyến cấm |
| Nhai kẹo cao su | Kẹo cao su | Được nếu nhai kín miệng | Bã dính ghế là thứ khó làm sạch nhất |
Nếu tuyến bạn đi có nội quy riêng về ăn uống, nội quy đó luôn đứng trên bảng này. Tàu điện thường chặt hơn xe buýt.
Nếu buộc phải ăn uống trên xe: làm cho gọn
Có những ngày bạn thật sự không có thời gian khác để ăn. Khi đó, mấy việc sau giữ cho bữa ăn ngắn không thành phiền của người khác:
- Chọn món khô và nhỏ. Một chiếc bánh không nhân sốt, một nắm cơm nhỏ gói kín, một quả chuối, thay vì hộp cơm hay tô bún.
- Ngồi rồi mới ăn. Đứng ăn trên xe chạy vừa nguy hiểm vừa dễ làm rơi. Nếu không có ghế, cất đồ ăn lại.
- Ăn nhanh, ăn gọn, ngậm miệng khi nhai. Không ăn kéo dài suốt chuyến, không bóc vỏ, cắn hạt rồi để trên ghế.
- Mang sẵn túi đựng rác nhỏ. Vỏ, giấy, hộp cho hết vào túi, buộc lại, mang theo khi xuống. Không nhét vào khe ghế, không thả xuống sàn.
- Đồ uống dùng ly hoặc bình có nắp. Đóng nắp sau mỗi ngụm, không để ly trên sàn hay trên bậu cửa sổ khi xe chạy.
- Lau tay trước khi bám tay vịn. Mang theo một gói khăn ướt nhỏ; tay vịn là thứ hàng trăm người khác cũng phải chạm vào.
Nếu xe đông và bạn đang đứng sát người khác, cách tốt nhất là đợi. Mười lăm phút đói thường dễ chịu hơn ánh nhìn của cả khu đứng quanh.
Ly cà phê, trà sữa buổi sáng: chuyện nhỏ hay bị quên
Ly nhựa có đá là thứ dễ đổ nhất trên xe. Nắp ly mua mang đi thường chỉ ấn hờ, ống hút cắm xuyên nắp, một cú phanh là nước và đá văng ra. Nếu mang ly lên xe, ngồi rồi mới cầm, giữ ly bằng cả bàn tay chứ không cầm ở miệng ly, và uống bớt trước khi lên để ly không đầy tới miệng.
Đừng đặt ly ở bậu cửa sổ, sàn xe hay tay vịn. Chỗ nào không có giá đỡ thì ly sẽ đổ ở khúc cua đầu tiên. Người ngồi dưới cửa sổ hay người đứng cạnh chân bạn là người lãnh phần nước đá.
Uống xong thì ly đi theo bạn. Ly rỗng bỏ lại dưới ghế vẫn còn đá tan, nước đường và sữa; ít phút sau nó chảy thành vệt dính trên sàn. Bóp dẹp ly, cho vào túi, bỏ ở thùng rác ở trạm.
Bình giữ nhiệt có nắp vặn là cách gọn nhất. Pha sẵn ở nhà hoặc nhờ quán rót vào bình riêng, vặn chặt nắp, uống từng ngụm khi xe dừng hoặc chạy êm. Bình không đổ, không chảy nước đọng ngoài thành, và cũng bớt được một chiếc ly nhựa mỗi sáng.
Ngoại lệ: trẻ nhỏ, người bệnh và chuyến đi dài
Trẻ nhỏ đói thì khóc, và đôi khi cho con ăn vài miếng bánh là cách nhanh nhất để cả xe yên tĩnh. Cha mẹ có thể chuẩn bị đồ ăn ít vụn, cho vào hộp nhỏ, trải khăn trên đùi con để hứng vụn, và cho uống bằng bình có ống hút khoá được. Trẻ sơ sinh cần bú thì cứ cho bú; người xung quanh nên quay đi để người mẹ thoải mái.
Người có bệnh tiểu đường, người dễ tụt huyết áp, người đang mang thai hay say xe đôi khi cần ăn hoặc uống ngay. Một chiếc bánh, viên kẹo đường, ngụm nước là chuyện sức khoẻ, không phải chuyện thói quen. Nếu thấy ai đó ăn vội vài miếng với vẻ mệt mỏi, đừng nhắc.
Chuyến đi dài khác chuyến nội thành. Trên xe khách hay tàu hoả đường dài, ăn uống là chuyện bình thường vì hành trình kéo dài nhiều giờ; chuẩn mực ở đó là chọn món ít mùi, ăn gọn ở chỗ mình và dọn sạch rác. Trên xe buýt nội thành và tàu điện, chuyến đi thường dưới một giờ, nên chờ được thì chờ.
Ngày nắng nóng, uống nước trên xe là cần thiết và không ai coi là sai, kể cả trên những tuyến hạn chế ăn uống; chỉ cần uống từ bình có nắp và không làm đổ.
Khi người bên cạnh ăn món có mùi hoặc làm đổ
Nhiều người ăn trên xe vì họ không có lựa chọn khác: đi ca sớm, làm hai nơi, vừa đón con vừa đi làm. Nếu mùi đồ ăn làm bạn khó chịu, cách nhẹ nhất là tự đổi chỗ hoặc nhích ra gần cửa sổ, không cần nói gì.
Nếu thật sự không chịu được vì say xe hay buồn nôn, nói lý do của mình: "Chị ơi, em đang say xe, chị cất giúp em hộp cơm được không ạ". Câu nói gắn với sức khoẻ của chính bạn thường được đáp lại thiện chí, khác hẳn với kiểu nói "Ăn gì mà mùi thế".
Khi người khác làm đổ nước, đồ ăn lên ghế hay sàn, đưa họ khăn giấy nếu có, và báo phụ xe hay nhân viên trên tàu nếu chỗ đổ trơn trượt. Sàn ướt là nguy cơ ngã cho người lớn tuổi; báo để họ lau hoặc cảnh báo là việc nên làm, không phải mách lẻo.
Thấy rác bị bỏ lại dưới ghế mà không biết của ai, nhặt bỏ vào túi rác của mình nếu tiện; nếu không, để yên và báo nhân viên. Không cần chụp ảnh đống rác để đăng mạng kèm lời bình về người đi trước.
Khi chính mình lỡ làm đổ hoặc để lại mùi
Ly cà phê đổ lên ghế hay vào chân người cạnh khi xe phanh: xin lỗi ngay "Em xin lỗi, em làm đổ vào anh rồi", đưa khăn giấy, hỏi họ có bị bỏng không nếu là đồ nóng. Lau phần đổ trên ghế và sàn trong khả năng của mình, phần còn lại báo nhân viên.
Nếu làm bẩn quần áo hay đồ của người khác, hỏi xem họ cần gì; đôi khi chỉ là thêm vài tờ giấy, đôi khi họ muốn bạn hỗ trợ tiền giặt. Thái độ sẵn sàng chịu trách nhiệm quan trọng hơn con số cụ thể.
Nếu bạn nhận ra đồ ăn của mình có mùi mạnh hơn dự tính khi mở ra, đóng lại ngay và cất vào túi. Không cần ăn tiếp cho xong để khỏi phí; nói một câu nhỏ "Em xin lỗi, em cất đi rồi ạ" nếu thấy người cạnh nhăn mặt.
Về pháp lý, nhiều tuyến tàu điện và xe buýt có nội quy riêng về ăn uống, mang đồ có mùi hay đồ uống có cồn; vi phạm nội quy có thể bị nhân viên nhắc, yêu cầu xuống hoặc xử lý theo quy định. Mức cụ thể do văn bản hiện hành và nội quy của đơn vị vận hành quy định, bạn tra trên cổng thông tin chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước trên tàu điện có bị cấm không?
Tuỳ nội quy từng tuyến, nhưng phần lớn chấp nhận uống nước từ bình có nắp. Ăn thì thường bị hạn chế hơn. Nên xem nội quy ở ga trước khi đi lần đầu để không bị nhắc.
Mang cà phê lên xe buýt được không?
Được nếu ly có nắp kín và bạn ngồi. Khi phải đứng trên xe đông, ly cà phê dễ đổ vào người cạnh, nên uống bớt trước khi lên hoặc cho vào bình giữ nhiệt đóng nắp.
Con nhỏ đòi ăn trên xe buýt thì làm sao?
Cho con ăn món ít vụn, không mùi, đựng trong hộp nhỏ, trải khăn trên đùi để hứng vụn và dọn sạch trước khi xuống. Trẻ đói khóc thì cho ăn vài miếng là hợp lý, người xung quanh thường thông cảm.
Người bên cạnh ăn đồ có mùi làm mình buồn nôn thì nói thế nào?
Nói bằng lý do của mình, như "chị ơi em đang say xe, chị cất giúp em được không ạ". Nếu không tiện nói, tự đổi chỗ ngồi là cách nhẹ nhàng nhất cho cả hai.
Ăn xong không có thùng rác trên xe thì bỏ rác đâu?
Cho vào túi nhỏ mang theo, buộc lại và mang xuống, bỏ ở thùng rác ở trạm hoặc ở nơi làm việc. Mang sẵn một túi ni lông nhỏ trong cặp là thói quen rất tiện.
Người tiểu đường cần ăn ngay trên tàu điện có sao không?
Đó là nhu cầu sức khoẻ, không phải thói quen, nên hoàn toàn chính đáng. Chọn món gọn như bánh, kẹo đường, nước, ăn nhanh và dọn sạch. Nếu nhân viên nhắc, giải thích ngắn là đủ.