Ở khu du lịch, chuẩn mực là ngắm mà không đụng: không cho khỉ, hươu, cá, chim, sóc ăn đồ ăn của người, trừ khi nơi đó bán đúng loại thức ăn và cho phép ở chỗ quy định; không bẻ cành, hái hoa, giẫm vào luống hoa, đồi cỏ có rào để chụp ảnh. Con vật và cây cối ở đó không phải đạo cụ, và người đến sau cũng cần thấy chúng như mình đã thấy.
Tình huống: một gia đình đi khu sinh thái có đàn khỉ sống bán hoang dã. Bố mẹ mua gói bánh cho con ném cho khỉ, con khỉ lớn nhảy tới giật cả túi đồ ăn trên tay đứa bé. Buổi chiều, ở vườn hoa, nhóm thanh niên bên cạnh bước vào giữa luống, ngồi xuống, bẻ một cành hoa cài lên tóc để chụp. Không ai cố tình làm hại gì. Nhưng mấy tuần sau, đàn khỉ trở nên hung dữ với khách, luống hoa có một khoảng trống bị giẫm nát. Bài này giải thích vì sao, làm gì thay vào đó, và khi thấy người khác làm thì nói thế nào.
Vì sao không nên cho thú ăn, dù chỉ một miếng
Đồ ăn của người làm con vật ốm. Bánh ngọt, bim bim, bánh mì, đồ chiên có nhiều đường, muối, dầu mà dạ dày khỉ, hươu, cá, chim không quen. Một miếng của mình không sao, nhưng mỗi ngày hàng trăm người cùng cho thì con vật béo phì, tiêu chảy, rụng lông, cá trong hồ chết vì nước bẩn do thức ăn thừa.
Con vật thay đổi tính nết. Khi quen được người cho ăn, động vật bán hoang dã mất dần thói quen tự kiếm ăn, rồi bắt đầu chủ động lấy đồ ăn từ người: giật túi, cào tay, cắn. Người bị cắn thường là trẻ nhỏ cầm đồ ăn ở ngang tầm con vật. Vết cắn, vết cào của thú có nguy cơ nhiễm trùng và phải đi khám, tiêm phòng theo chỉ định của bác sĩ.
Rác đi theo đồ ăn. Vỏ bánh, túi nilon rơi xuống hồ, xuống bãi cỏ; con vật nuốt phải nilon có thể chết. Đàn thú quen tụ ở chỗ có rác thì phá thùng rác, lan rác khắp khu.
Với cây và hoa, lý do cũng gần như vậy. Một cành bẻ để chụp ảnh là một chỗ cây phải lành; một vết giày trong luống hoa là mấy cây non bị gãy. Mỗi người một cành thì cuối mùa vườn hoa không còn hoa cho người đến sau, và người làm vườn phải trồng lại từ đầu.
Làm đúng khi gặp thú và vườn hoa ở khu du lịch
Một vài việc nhỏ đủ để vừa có trải nghiệm vui, vừa không làm hại ai:
- Cất đồ ăn trước khi vào khu có thú. Để trong ba lô kéo khoá, không cầm túi nilon lủng lẳng trên tay, không ăn khi đang đi giữa đàn khỉ. Con vật nhận ra túi đồ ăn rất nhanh.
- Đứng cách một khoảng, không nhìn chằm chằm, không đưa tay ra. Với khỉ, nhìn thẳng lâu và nhe răng cười có thể bị hiểu là đe doạ. Chụp ảnh từ xa, không đưa máy sát mặt con vật.
- Chỉ cho ăn khi nơi đó cho phép và bán thức ăn riêng. Nhiều trang trại, hồ cá có bán thức ăn đúng loại và có khu cho ăn. Dùng đúng thức ăn đó, đúng chỗ, đúng lượng; không mang bánh kẹo từ ngoài vào thay.
- Đi trên lối đi, không đi tắt qua cỏ, luống hoa. Muốn chụp giữa vườn thì tìm lối nhỏ người làm vườn để sẵn, hoặc chọn góc chụp từ mép lối.
- Chụp hoa, không hái hoa. Muốn cầm hoa lên ảnh, mang theo một bó mua sẵn hoặc hỏi khu du lịch có khu được hái không; nhiều vườn có khu hái hoa có trả phí.
- Dặn trẻ nhỏ từ trước khi vào. Nói ngắn và cụ thể: "mình chỉ ngắm, không cho ăn, không đuổi bắt, không bẻ hoa". Trẻ nhớ luật dễ hơn khi được nói từ đầu, không phải bị quát giữa chừng.
Nếu con vật vẫn lại gần, đứng yên, giữ đồ trong người, đi chậm ra chỗ khác. Không chạy, không vung tay, không ném đồ về phía nó.
Những tình huống khó: trẻ nhỏ, con vật giật đồ, nơi cho phép cho ăn
Trẻ nhỏ muốn cho thú ăn: mong muốn ấy rất tự nhiên, và cha mẹ không cần dập tắt. Thay vì cho khỉ ăn bánh, đưa con tới những nơi có khu cho ăn đúng cách, như hồ cá có bán thức ăn riêng, chuồng dê ở trang trại. Ở khu thú bán hoang dã, giải thích cho con: "đồ ăn của mình làm khỉ đau bụng", trẻ thường hiểu nhanh hơn người lớn nghĩ.
Con vật giật mất túi, mất kính, mất điện thoại: đừng giành lại, đừng đuổi theo vào rừng hay xuống hồ. Báo nhân viên khu du lịch; họ biết cách và có khi lấy lại được. Nếu bị cào, cắn, rửa vết thương bằng nước sạch và xà phòng, rồi đi khám càng sớm càng tốt.
Người già, người khó đi lại muốn chụp ảnh với hoa: chọn những luống sát lối đi, hoặc nhờ người cùng đoàn đưa máy vào gần thay vì người già bước vào luống.
Mùa hoa, ngày đông: lối đi kín người, rất dễ bị đẩy xuống luống. Đi chậm, giữ trẻ trong tay, chấp nhận ảnh không có góc "giữa biển hoa" vào hôm đó.
Thấy người khác cho thú ăn, bẻ hoa: nhắc thế nào
Người cho thú ăn thường nghĩ mình đang làm việc tốt. Nói theo hướng con vật và an toàn, không theo hướng phán xét: "Chị ơi, ở đây người ta dặn đừng cho khỉ ăn bánh, nó quen rồi hay giật đồ của mấy đứa nhỏ lắm."
Với người bước vào luống hoa, câu nhẹ: "Anh ơi, mình đứng ở lối đi chụp cũng đẹp mà, trong đó hoa mới trồng." Nói một lần, họ có nghe hay không là chuyện của họ.
Khi nào báo nhân viên: có người trêu chọc, ném đá, đánh con vật; có nhóm hái hoa hàng loạt, nhổ cây; trẻ nhỏ đang ở quá gần đàn thú mà không có người lớn trông. Đi tìm bảo vệ, nhân viên, chỉ chỗ.
Không quay video người ta cho khỉ ăn để đăng lên mạng kèm lời chê. Việc đó chỉ biến một sai sót nhỏ thành một cuộc mắng chửi; người quản lý khu du lịch mới là người cần biết để nhắc khách chung bằng biển, bằng loa.
Khi chính mình lỡ cho ăn, lỡ giẫm, lỡ bẻ
Lỡ cho thú ăn rồi mới thấy biển cấm: dừng lại, cất đồ ăn, đi chỗ khác. Không cần tự trách quá mức; chỉ cần lần sau đọc biển ở cổng trước.
Lỡ giẫm gãy cây trong luống, lỡ bẻ cành rồi mới biết khu không cho hái: báo người làm vườn hoặc nhân viên, xin lỗi, hỏi có cần đền không. "Anh ơi, em lỡ giẫm gãy mấy cây trong luống kia, em xin lỗi, có cần em đền gì không ạ." Người làm vườn thường đánh giá cao câu nói ấy, và biết chỗ cần trồng lại.
Con mình lỡ ném đồ cho cá, đuổi bắt gà, bẻ hoa: dắt con lại, cùng con nói xin lỗi với nhân viên nếu có. Trẻ học cách nhận lỗi bằng việc thấy cha mẹ làm, không phải bằng một trận mắng giữa đám đông.
Lỡ để rơi túi nilon, vỏ bánh xuống hồ hay chuồng thú: đừng tự trèo qua rào nhặt, báo nhân viên để họ dùng dụng cụ lấy ra. Nilon trong hồ, trong chuồng là thứ con vật dễ nuốt nhất, nên báo ngay chứ đừng ngại.
Trang trại, hồ cá, khu thú bán hoang dã, vườn hoa: mỗi chỗ một luật
Trang trại tham quan có khu cho ăn: dê, thỏ, cừu, gà được nuôi để khách tương tác, có người chăm, có thức ăn bán sẵn. Ở đây cho ăn là được, miễn đúng thức ăn, đúng giờ, rửa tay sau đó và không bế, kéo con vật khi nhân viên không cho.
Hồ cá trong công viên, khu du lịch: nếu có quầy bán thức ăn cá thì dùng loại đó, rải ít một. Không có quầy bán thì coi như không cho ăn; bánh mì, cơm thừa làm nước đục và bốc mùi.
Khu thú bán hoang dã: khỉ trên núi, hươu thả trên đồi, chim ở đầm. Đây là chỗ cần giữ khoảng cách nhất, không cho ăn, không dụ lại gần để chụp. Con vật ở đây cần giữ bản năng hoang dã để sống được.
Vườn hoa trưng bày và đồi cỏ: chụp từ lối đi, ngồi ở chỗ dành cho khách. Có khu hái hoa riêng thì hái ở đó, theo cách người làm vườn chỉ, để cây còn ra hoa tiếp. Gặp biển "không giẫm lên cỏ" thì hiểu đó là chỗ cỏ mới gieo, cần vài tuần không bị giẫm mới bén rễ.
Nên, tránh và vì sao
Bảng dưới gom lại các việc hay gặp với thú và cây cối ở khu du lịch:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Cất đồ ăn trong ba lô khi vào khu có khỉ | Cầm túi bánh lủng lẳng trên tay | Khỉ nhận ra túi đồ ăn và giật rất nhanh |
| Cho ăn bằng thức ăn khu du lịch bán, đúng khu | Ném bánh kẹo, bim bim cho thú, cá | Đồ ăn của người làm con vật ốm, nước hồ bẩn |
| Chụp ảnh từ xa, đứng yên khi thú lại gần | Đưa tay, đưa máy sát mặt con vật | Con vật có thể coi là đe doạ và cắn, cào |
| Đi trên lối, chụp từ mép luống | Bước vào giữa luống hoa, đồi cỏ có rào | Cây non gãy, vườn mất hoa cho người sau |
| Mua hoa ở khu hái hoa có phép | Bẻ cành, hái hoa ở vườn trưng bày | Mỗi người một cành thì cuối mùa không còn hoa |
Về quy định: nhiều khu bảo tồn, vườn quốc gia, khu du lịch có nội quy cấm cho thú ăn, cấm hái hoa bẻ cành; với động vật hoang dã thuộc diện bảo vệ, việc trêu chọc, bắt giữ có thể bị xử lý nghiêm. Mức cụ thể do văn bản hiện hành và nội quy từng nơi quy định, tra cổng thông tin chính thức hoặc hỏi nhân viên tại chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Cho khỉ ăn chuối, bánh ở khu du lịch có sao không?
Có. Đồ ăn của người làm khỉ ốm, và khi quen được cho ăn, khỉ sẽ giật đồ, cào cắn khách, nhất là trẻ nhỏ. Nhiều khu du lịch có nội quy cấm cho thú ăn. Ngắm và chụp ảnh từ xa là đủ.
Ở hồ cá có bán thức ăn thì có được cho cá ăn không?
Được, nếu khu du lịch bán thức ăn đúng loại và cho phép ở chỗ quy định. Dùng đúng thức ăn đó, cho vừa phải, không mang bánh mì, bánh ngọt từ ngoài vào vì làm bẩn nước và cá dễ chết.
Bị khỉ cào hoặc cắn khi đi du lịch thì làm gì?
Rửa vết thương ngay bằng nước sạch và xà phòng, báo nhân viên khu du lịch, rồi đi khám càng sớm càng tốt để bác sĩ đánh giá và chỉ định tiêm phòng nếu cần. Không tự xử lý ở nhà rồi để đó.
Hái một bông hoa ở vườn hoa du lịch để chụp ảnh có được không?
Ở vườn trưng bày thì không nên, vì mỗi người một bông thì vườn hết hoa rất nhanh. Nhiều nơi có khu hái hoa riêng có trả phí, hoặc có thể mang theo bó hoa mua sẵn để cầm khi chụp.
Làm sao để trẻ nhỏ không đòi cho thú ăn khi đi chơi?
Nói luật ngắn gọn từ trước khi vào và giải thích lý do bằng lời trẻ hiểu, như đồ ăn của mình làm khỉ đau bụng. Rồi đưa con tới chỗ có khu cho ăn đúng cách để con vẫn được trải nghiệm.
Thấy người khác ném đá trêu con vật thì làm gì?
Nhắc một câu nhẹ nếu thấy an toàn, còn không thì báo ngay bảo vệ hoặc nhân viên khu du lịch, chỉ đúng chỗ. Không giằng co và không quay clip đăng lên mạng; người quản lý mới là người xử lý được.